Letter ષ — Sha-retroflex for Shatkon (Hexagon) | Grade 1 Gujarati
⭐ ધોરણ ૧ • વ્યંજન • પાઠ ૩૧ / ૩૪
ષ
⬡ ષ થી ષટ્કોણ
દુર્લભ ઊષ્માક્ષર — જીભ વાળીને!
🎯 ઊષ્માક્ષર (Sibilants) ની પ્રગતિ
શ
પાઠ ૩૦ ✓
ષ
આજે!
સ
પાઠ ૩૨
📜 દુર્લભ અક્ષર — Rare Letter!
“ષ” એ ગુજરાતીમાં બહુ ઓછા શબ્દો માં વપરાય, પણ સંસ્કૃતમાંથી આવેલ મહત્વનો અક્ષર! શીખવો જરૂરી!
👋 અક્ષર “ષ” ને મળીએ!
ષ ગુજરાતી મૂળાક્ષરનો એકત્રીસમો વ્યંજન છે — અને ઊષ્માક્ષરનો બીજો સભ્ય!
ષ ની વિશેષતા:
👅 મૂર્ધન્ય — જીભ વાળીને, ટ-વર્ગની જગ્યા!
🌬️ હિસકો — હવા સતત નીકળે (શ ની જેમ)
📜 સંસ્કૃત મૂળ — મોટેભાગે સંસ્કૃત શબ્દોમાં
💡 શું તમે જાણો છો?
“ષ” એ જૂના સંસ્કૃત શબ્દોમાં વપરાય! ષટ્કોણ (૬ બાજુ), ષષ્ઠી (છઠ્ઠી), કૃષ્ણ (ભગવાન) — બધામાં ષ! ગુજરાતીમાં ઘણા આધુનિક શબ્દોમાં ષ ની જગ્યાએ શ વપરાય!
🔁 ૩ ઊષ્માક્ષર — ક્યાં ફરક?
ત્રણેય હિસકો છે, પણ મોં માં અલગ જગ્યા!
🌬️ ૩ ઊષ્માક્ષર — મોં માં ૩ જગ્યાઓ
શ
તાળવ્ય
જીભ તાળવા તરફ
ષ
મૂર્ધન્ય
જીભ વાળીને
સ
દંત્ય
દાંતે (પાઠ ૩૨)
💡 ૩ સગા ભાઈઓ!શ ષ સ — ત્રણેય હિસકો, પણ ત્રણ અલગ સ્થાનો! શ (તાળવામાં), ષ (જીભ વાળીને), સ (દાંતે)! ગુજરાતીમાં શ અને સ વધારે વપરાય, ષ ઓછો.
⬡ ષટ્કોણ શું છે?
ભૂમિતિનું એક ખાસ આકાર!
⬡ “ષટ્કોણ” એટલે “૬ ખૂણા વાળું”
ષટ્ = “છ” (6) + કોણ = “ખૂણા” = ૬ ખૂણા!
💡 પ્રકૃતિમાં ષટ્કોણ ક્યાં?મધપૂડો 🍯 — મધમાખીઓ ષટ્કોણ ઘર બનાવે! બરફનો સ્ફટિક ❄️ પણ ષટ્કોણ! કાચબાની ઢાલ 🐢 ઉપર ષટ્કોણ ડિઝાઈન! પ્રકૃતિ ષટ્કોણ ને ચાહે છે!
📝 ષ ક્યાં વપરાય છે?
મોટેભાગે સંસ્કૃત મૂળના શબ્દોમાં!
શબ્દની શરૂઆતમાં
ષ
+
બીજા અક્ષરો
ટ્કોણ
= ષટ્કોણ ⬡
ષટ્કોણ ૬ બાજુ. Hexagon has 6 sides.
ષષ્ઠી છઠ્ઠી. Shashthi means sixth.
કૃષ્ણ ભગવાન. Krishna is God.
વર્ષ ૧૨ મહિના. Year has 12 months.
💡 ધ્યાન આપો:
ષ શબ્દની વચ્ચે ઘણી વાર આવે — કૃષ્ણ, દોષ, વર્ષ — ધ્યાનથી જુઓ!
🔊 ષ કેવી રીતે બોલાય?
જીભ વાળીને + હિસકો!
અક્ષરનો ઉચ્ચાર
ષ
ષ બોલે છે…
“ષ” (sha-retroflex)
જીભ વાળીને હિસકો — જેવો ષટ્કોણ, કૃષ્ણ, અને વર્ષ માં!
⬡
ષટ્કોણ
Hexagon
🪈
કૃષ્ણ
Krishna
📅
વર્ષ
Year
💡 આ કરી જુઓ!
જીભને ઉપર પાછળ વાળો (જેવી ટ બોલતી વખતે), પછી “ષ્ષ્ષ્…” બોલો. શ કરતાં થોડો ઘેરો હિસકો! ગુજરાતીમાં મોટેભાગે શ જેવો જ બોલાય.
💡 ષ યાદ રાખવાની યુક્તિ
જ્યારે “ષટ્કોણ” ⬡ બોલો — ૬ ખૂણા સાંભળાય! એ જ ષ! ભૂમિતિનો ખાસ અક્ષર.
🎯 ષ ની બારાક્ષરી — ૧૨ રૂપો!
ષ મોટેભાગે જોડાક્ષરમાં વપરાય — તેથી ઘણા રૂપો દુર્લભ!
⬡ ષ ની બારાક્ષરી
ષ + ૧૨ સ્વર/માત્રા = ૧૨ રૂપો!
ષ
ષ (કોઈ માત્રા નહીં)
ષટ્ ૬
ષા
ષ + ા (આ માત્રા)
ભાષા 💬
ષિ
ષ + િ (ઇ માત્રા)
દુર્લભ 📜
ષી
ષ + ી (ઈ માત્રા)
દુર્લભ 📜
ષુ
ષ + ુ (ઉ માત્રા)
દુર્લભ 📜
ષૂ
ષ + ૂ (ઊ માત્રા)
દુર્લભ 📜
ષે
ષ + ે (એ માત્રા)
દુર્લભ 📜
ષૈ
ષ + ૈ (ઐ માત્રા)
દુર્લભ 📜
ષો
ષ + ો (ઓ માત્રા)
ષોડશ ૧૬
ષૌ
ષ + ૌ (ઔ માત્રા)
દુર્લભ 📜
ષં
ષ + ં (અં)
દુર્લભ 📜
ષઃ
ષ + ઃ (અઃ)
દુર્લભ 📜
💡 ધ્યાન આપો!
ષ ની મોટાભાગની માત્રાઓ દુર્લભ છે, કારણ કે ષ સંસ્કૃતમાંથી આવેલ અને મોટેભાગે જોડાક્ષરમાં વપરાય — જેમ કે કૃષ્ણ, દોષ, વર્ષ!
📖 ષ વાળા શબ્દો
૬ શબ્દો — મોટેભાગે વચ્ચે કે જોડાક્ષરમાં ષ!
⬡
ષટ્કોણ
Hexagon
ષટ્કોણને ૬ ખૂણા.
🪈
કૃષ્ણ
Krishna
કૃષ્ણ બાળ ગોપાળ.
💬
ભાષા
Language
ગુજરાતી મારી ભાષા.
📅
વર્ષ
Year
નવું વર્ષ આનંદનું.
🙏
દોષ
Fault
દોષ સ્વીકારવો સારું.
🐟
મત્સ્ય
Fish
મત્સ્ય જળચર પ્રાણી.
🔍 ષ ને શોધો!
નીચેની છવ્વારીમાં બધા “ષ” શોધી તેને ટેપ કરો!
દરેક ષ પર ટેપ કરો! (ધ્યાન — શ અને સ અલગ છે!)
મળ્યા: 0 / 0શોધવાનું શરૂ કરો! 🔍
✏️ ષ ને લખીએ
આંગળી અથવા માઉસથી અક્ષર ઉપર લખો!
૧. ઉપરની રેખા
૨. ગોળ આકાર
૩. નીચે પૂંછડી
આછા “ષ” પર આંગળી ફેરવો!
🎮 ઝડપી પ્રશ્નોત્તરી — અક્ષર ષ
ચાલો જોઈએ તમને કેટલું યાદ રહ્યું!
પ્રશ્ન ૧
નીચેનામાંથી અક્ષર “ષ” ક્યો છે?
પ્રશ્ન ૨
⬡ ષ થી ______?
પ્રશ્ન ૩
“ષટ્કોણ” ને કેટલા ખૂણા?
પ્રશ્ન ૪
“ષ” બોલતી વખતે જીભ ક્યાં?
પ્રશ્ન ૫
“ષ” કઈ શ્રેણીમાં આવે?
🎉 પ્રશ્નોત્તરી પૂર્ણ!
0 / ૫
🌟
અક્ષર “ષ” વિશે મજેદાર વાત
ષટ્કોણ ⬡ — પ્રકૃતિનો “ગાણિતિક ચમત્કાર”! 🤯 મધમાખીઓ 🐝 ષટ્કોણ આકારના ઘર (મધપૂડો) બનાવે — કારણ? ઓછી જગ્યા, ઓછી મીણ, વધારે મધ! 🍯 બરફનો સ્ફટિક ❄️ પણ ષટ્કોણ! વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે ષટ્કોણ સૌથી મજબૂત અને કાર્યક્ષમ આકાર! 💪 અને ‘કૃષ્ણ’ 🪈 — ભગવાનનું નામ ષ વગર અધૂરું! “કૃ-ષ-્-ણ” — જોડાક્ષર સાથે! 🕉️ ગુજરાતી “વર્ષ” 📅 (year), “ભાષા” 💬 (language) — બધામાં ષ! એક નાનો અક્ષર “ષ“, પણ ગણિત, વિજ્ઞાન, અને ભક્તિ — બધે! ✨
🎵 ષ થી ષટ્કોણ, છ ખૂણાનું માન,
🪈 ષ થી કૃષ્ણ, ભગવાનનું ગાન!
💬 ષ થી ભાષા, વાણીનું ધામ,
📅 ષ થી વર્ષ, સમયનું નામ!