ધોરણ 5 ગુજરાતી કેકારવ એકમ 2: બે વરસાદ ને પાંચ પીપર
Answers to the activities on pages 18–34, Kakasaheb Kalelkar’s લુચ્ચો વરસાદ and the story સીમમાં વસતી in Gujarati, Meghani’s monsoon song and Tushar Shukla’s poem explained, words for rain, dictation and a quick test.
- 24exercises solved
- 2 poems + essay + story
- 16word meanings
- 17pages
Unit 2 at a glance
એકમ 2 is a monsoon unit. Meghani’s song fills the sky with thunder and peacocks; Kakasaheb Kalelkar’s essay ‘લુચ્ચો વરસાદ’ sulks at the ‘sly’ rain; the story ‘સીમમાં વસતી’ tells of old Sama Patel who carries water on a shoulder-pole to keep five peepal saplings alive on a lonely road; the dictation is about Saalumarada Thimmakka, India’s ‘tree mother’; and Tushar Shukla’s poem invites us on a rainy-day trip.
What your child learns
- Names types of rain (હેલી, ઝરમર, મુશળધાર…)
- Reads an essay in a child’s voice
- Retells a story about planting trees
- Answers ‘which, how far, which direction’ precisely
- Uses words like વાટ, સામૈયાં, ઉપરવાસ
- Memorises a monsoon poem
Poem: આષાઢી સાંજનાં અંબર ગાજે – meaning
A monsoon song by Zaverchand Meghani (ઝવેરચંદ મેઘાણી):
Listen: on a rainy evening, count the sounds you hear.
વાર્તા: સીમમાં વસતી – સરળ ભાષામાં
આશરે એંશી વરસ પહેલાંની વાત છે. રાજકોટથી રીબડા સ્ટેશને ઊતરીને કોટડા સાંગાણી જતાં વચ્ચે અરડોઈ ગામ આવે. ત્યાંથી રસ્તો વળાંક લે. એ વળાંક પર આજે પુષ્કળ ઝાડ છે, પણ ત્યારે એ રસ્તો ઉજ્જડ હતો – ક્યાંય છાંયો નહોતો.
વળાંકની દક્ષિણે ચારેક ખેતરવા દૂર સામા પટેલનું ખેતર. સામા પટેલ વૃદ્ધ થયા ત્યારે રસ્તાના વળાંક પર પાંચ-છ પીપળ વાવી. પોતાના ખેતરની કૂઈમાંથી જાતે પાણી ભરી લાવીને પાય.
વળતાં વર્ષે વરસાદ ઓછો થયો, ને કૂઈમાં પાણી ન રહ્યાં. તોય પટેલ દૂરની કૂઈએથી કાવડમાં પાણી લાવી પીપરોને પાતા. કોઈએ કહ્યું, “ભાભા, આ ઉંમરે શીદને વેઠ કરો છો? પાંચ-છને બદલે બે-ત્રણને જ પાઓ ને!”
સામા ભાભા બોલ્યા, “આપણે વગડે રે’તા હોઈએ ને એકલા જીવ મૂંઝાય. આ ઝાડ મારી વસતી છે. એકલું ઝાડ ન ગોઠે, બે-પાંચ જીવ ભેગા સારા. એકેય ઝાડ મરી જાય તો મારાથી નો ખમાય.”
આજે એ પીપળા મોટા થયા છે. ઉનાળાના ધખધખતા બપોરે વટેમાર્ગુઓ ત્યાં વિસામો લે છે, પંખીઓ માળા બાંધે છે – ને મને તો પ્રણામ કરવાનું મન થાય છે એ ઝાડ વાવનારને.
બોધ – What the story teaches
Those who plant trees give shade to people they will never meet. વૃક્ષ વાવનાર આખા સમાજને છાંયો આપે છે.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| અંબર | sky | આકાશ |
| મેઘાડંબર | mass of rain clouds | — |
| લુચ્ચો | sly | — |
| ધોધમાર | pouring | — |
| હેલી | continuous rain | — |
| ઝરમર | drizzle | — |
| મુશળધાર | torrential | — |
| ખેતરવા | a field’s distance | — |
| ઉજ્જડ | barren | — |
| કૂઈ | small well | — |
| કાવડ | shoulder pole with pots | — |
| વેઠ | toil without reward | — |
| વસતી | company, habitation | — |
| વટેમાર્ગુ | traveller | — |
| સામૈયાં | welcoming procession | — |
| ઉપરવાસ | upstream | — |
Std 5 Gujarati Kekarav એકમ 2 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
ગાઈએ ગીતિકા : આષાઢી સાંજનાં અંબર ગાજે (Zaverchand Meghani)
અભિનય સાથે વાંચો અને ભજવો
સાંભળો. વાંચી સંભળાવો : લુચ્ચો વરસાદ (Kakasaheb Kalelkar)
વાતચીત
- પાઠમાં ક્યારે ક્યારે હસવું આવ્યું?→ open answer.
- ‘લુચ્ચો’ શબ્દ આવતો હોય તે વાક્ય લહેકાથી બોલો.→ ‘તું તો હવેથી આ વરસાદ સાથે નથી રમવાનો, એ બહુ લુચ્ચો છે.’
- ચોમાસામાં ક્યાં જીવજંતુઓ નીકળે છે? કેમ?→ અળસિયાં, દેડકા, મચ્છર, આગિયા – ભેજ અને પાણીને કારણે.
- વરસાદ દર વખતે સરખો જ પડે? શો ફરક હોય?→ ના – ઝરમર, ધોધમાર, મુશળધાર…
- શું લાગે છે, હવે આ છોકરો વરસાદ સાથે રમશે?→ open answer – કદાચ હા!
ફકરો વાંચો. લીટી કરેલા શબ્દને બદલે કૌંસમાંથી શબ્દ
- હેરાન કરવાનું → પજવવાનું
- નખરાં કરે → ચાળા કરે
- દેશી બનાવટના → સ્વદેશી
- છાનોમાનો જોઈ રહું → ડોકિયું કરું
- ભારે વરસતા → ધોધમાર
ઉદાહરણ મુજબ વાક્ય બનાવો – ખરેખર / ભલેને / ઓચિંતું
- ખરેખર – ચાલવું – કૂદવું → હું ચાલતો હતો, ખરેખર તો કૂદતો હતો.
- ખરેખર – પચાસ રૂપિયા – બાવન રૂપિયા → બિલ પચાસ રૂપિયાનું લાગ્યું, ખરેખર બાવન રૂપિયાનું હતું.
- ભલેને – આવવું – બોલાવવું → ભલેને એ ન આવે, હું તો એને બોલાવીશ.
- ભલેને – રમવું – પરીક્ષા → ભલેને પરીક્ષા હોય, થોડું તો રમીશ.
- ભલેને – વાતો કરવી – ભણાવવું → ભલેને વાતો કરે, સાહેબ તો ભણાવશે જ.
- ઓચિંતું – મસ્તી – પ્રિન્સિપાલ → અમે મસ્તી કરતા હતા ને ઓચિંતા પ્રિન્સિપાલ આવી ગયા.
‘લુચ્ચો વરસાદ’ને આધારે નજીકનો અર્થ ધરાવતું વાક્ય શોધો
- ભાઈસાહેબ તો ધોધમાર રડે છે! → વરસાદ તો મોટા ધધુડાની જેમ વરસી રહ્યો છે.
- મોટેથી હસે છે અને આંખોથી રડે છે. → વાદળ થઈ ગાજે છે અને વરસાદ થઈને વરસે છે.
- મોરનાં સુંદર આંખોવાળાં પીંછાં ભીંજવી નાખે છે. → વરસાદથી પલળેલાં બધાં મોરનાં પીંછાં સારાં નથી લાગતાં.
- વરસાદનો સ્વભાવ વિચિત્ર લાગે છે. → વરસાદ ધાર્યા કરતાં જુદી રીતે વર્તે છે.
(અ) માટેનો સાચો જવાબ (બ)માંથી
- હેલી → સતત વરસે તેવો
- ધોધમાર વરસાદ → સાંબેલા જેટલી જાડી ધારવાળો
- ઝરમરિયો વરસાદ → થોડાક જ પલાળે, તરત સુકાઈ જવાય તેવો
- ઢેફાંતોડ વરસાદ → ખેતરનાં ઢેફાં ઓગાળી નાખે તેવો
- મુશળધાર વરસાદ → જમીનમાં ખાડા પાડી દે તેવો
Rich vocabulary: Gujarati has many words for rain – collect more from elders.
વરસાદ તાળી પાડો અને પ્રશ્નોના જવાબ આપો
- “વરસાદ બહુ લુચ્ચો છે.” – તેવું શા માટે કહ્યું હશે?→ છોકરો તૈયાર થઈ નિશાળે જાય ત્યારે જ એ પલાળી દે.
- બાળકને વરસાદ સાથે ક્યારે રમવું ગમે છે? કેમ?→ રજાના દિવસે – કપડાં બગડે તોય વાંધો નહીં.
- બાળક વરસાદને ક્યારે બોલાવવા ઇચ્છે છે? પછી શું થાય છે?→ ઉનાળામાં – પણ ત્યારે એ નથી આવતો!
- મોરને વરસાદ કેવી રીતે હેરાન કરે છે?→ એનાં સુંદર પીંછાં ભીંજવી શોભા બગાડે.
- વરસાદનો સ્વભાવ કોને કોને ગમતો નથી?→ ચકલી, કૂકડો, ગાય-બળદ, બકરાં.
- બતક અને ભેંસ વરસાદથી કેમ ખુશ રહેતાં હશે?→ બંનેને પાણીમાં રહેવું ગમે છે.
‘લુચ્ચો વરસાદ’ના પહેલા ફકરા કરતાં ઊલટા અર્થવાળો ફકરો
‘લુચ્ચો વરસાદ’માં વરસાદ કુલ છ લુચ્ચાઈ કરે છે – છેતરામણી કે પજવણી?
- હસતો હોય એમ લાગ્યું પરંતુ ખૂબ રડતો હતો. → છેતરામણી (example)
- સવારે આવવાનું કહેતો હતો પણ બપોરે આવ્યો. મને ભીંજવી દીધો. → પજવણી (example)
- બપોરે રમવા બોલાવી સાંજે આવ્યો. → છેતરામણી
- નિશાળે જતાં જ મુશળધાર વરસ્યો. → પજવણી
- છત્રી લઉં ત્યારે ન આવે, ભૂલી જાઉં ત્યારે આવે. → છેતરામણી
- મોરનાં પીંછાં ભીંજવ્યાં. → પજવણી
Group task: write a complaint as the rain’s mother would hear it – ‘તમારો મેઘ/પર્જન્ય/વરસાદિયો મને બહુ હેરાન કરે છે…’
વૃક્ષમાતા (Saalumarada Thimmakka) – શ્રુતલેખન
Pairs: one reads, the other writes; swap and check.
વાંચો : સીમમાં વસતી (Mukundrai Parashar)
વાતચીત
- ‘વાહ!’ બોલી પડાય એવી વાત કઈ લાગી?→ ઘરડા સામા પટેલ રોજ દૂરથી પાણી લાવી પીપળા ઉછેરતા.
- તમને લાંબો સમય એકલાં રહેવું ગમે? કેમ?→ open answer.
- એકલા પડો ત્યારે તમે શું કરો?→ open answer.
- ઝાડને સજીવ કહેવાય કે નિર્જીવ? કેવી રીતે?→ સજીવ – ઊગે, વધે, શ્વાસ લે, ખોરાક બનાવે.
- તમે ઝાડ હો તો ક્યારે મજા આવે? ક્યારે દુઃખ થાય?→ open answer.
- તમારે ત્રણ વૃક્ષ વાવવાનાં હોય તો ક્યાં વાવો?→ open answer.
- સામા પટેલ તમને મળે તો તમે શું કરો, શું કહો?→ ‘આભાર! તમે રસ્તો છાંયાવાળો કર્યો.’
બોલી બોલીને જુઓ – શબ્દ/શબ્દો જેવો અર્થ ધરાવે છે તેની નીચે લીટી
- ખેતરવા → અંતર માપવાનું એક માપ – ‘એક ખેતર જેટલું દૂર’ (example)
- વેઠ કરવી → મને-કમને, વગર વળતરે કામ કરવું
- પોતાની હારના → પોતાની ઉંમર/કદના
- બથ ભરવી → બાથમાં લેવું, ભેટી પડવું
- મન ઠારવું → મનને સંતોષ આપવો
પૂરા વાક્યમાં જવાબ આપો – કૌંસના શબ્દ વાપરીને
- અહીં ઊભા રહીને રસ્તા પર વારંવાર શા માટે જુઓ છો? (વાટ)→ હું મારા મિત્રની વાટ જોઉં છું.
- અલ્યા, શું થયું તે તમે બધા એકદમ ઊભા થઈ કૂદવા માંડ્યા? (હરખ)→ અમને ઇનામ મળ્યું એટલે હરખથી કૂદવા માંડ્યા.
- તે કેમ પેલા માણસની થેલી ઊંચકી લીધી? (ભાભા)→ ભાભા ઘરડા હતા એટલે મેં તેમની થેલી ઊંચકી લીધી.
- ઓહો, તમે કેવી રીતે આવ્યા કે મને ખબર જ ના પડી? (ચોરપગલે)→ હું ચોરપગલે આવ્યો.
- તમે એકલા જ મેળામાં ગયેલા? (સંગાથે)→ ના, હું દાદા સંગાથે ગયેલો.
- શું છે તમારી બાજુ વરસાદ-પાણી કેવાં? (ધોધમાર)→ અમારે ત્યાં ધોધમાર વરસાદ છે.
અભિનય કરો
વાક્ય પરથી નીચેના પ્રશ્નોના જવાબ લખો
- એ વળાંકની દક્ષિણે ચારેક ખેતરવા દૂર સામા પટેલનું એક ખેતર હતું. – કયા વળાંકની વાત છે?→ કોટડા તરફ રસ્તો વળે તે વળાંક.
- વળાંકથી કેટલા દૂર જવાની વાત છે?→ ચારેક ખેતરવા.
- વળાંકથી કઈ દિશા તરફ?→ દક્ષિણ.
- સામા પટેલનાં કેટલાં ખેતર?→ એક.
- વળતાં વર્ષે વરસાદ ઓછો થવાથી પટેલની કૂઈમાં પાણી ન રહ્યાં – શું થયું? ક્યારે?→ કૂઈમાં પાણી ન રહ્યાં; વળતાં (બીજા) વર્ષે.
- કૂવામાં પાણી કેમ ખલાસ થઈ ગયું?→ વરસાદ ઓછો થયો.
- સામા ભાભાએ પાંચ-છ પીપરને બદલે બે-ત્રણને પાણી પાવાની વાત કેમ ન માની?→ એમને બધાં જ વૃક્ષ બચાવવાં હતાં.
છોડ રોપવાનો અભિનય કરો. પ્રશ્નોના ઉત્તર
- સામા પટેલે વૃક્ષો કેમ રોપ્યાં હતાં?→ ઉજ્જડ રસ્તે છાંયો થાય અને વટેમાર્ગુને વિસામો મળે.
- સામા પટેલને બધાં વૃક્ષો કેમ ઉછેરવાં હતાં?→ ‘એ મારી વસતી છે – ઝાડ હશે તો અહીં એકલું નહિ લાગે.’
- સામા પટેલને વૃક્ષો રોપવામાં શી તકલીફ પડી?→ વરસાદ ઓછો થતાં દૂરથી કાવડમાં પાણી લાવવું પડ્યું.
- સામા પટેલના વાવેલાં વૃક્ષોથી શો ફાયદો થયો?→ છાંયો, પંખીઓ, વટેમાર્ગુને વિસામો.
- તેમને વૃક્ષશ્વર એવૉર્ડ આપવાનો હોય તો અભિનંદન પત્ર લખો.→ open writing task.
વિચારીને કહો / આસપાસની બોલીમાં લખો (ઘરકામ)
બંને ફકરાનાં વાક્યોની સરખામણી : વર્ષાઋતુ
કવિતા : ચાલી નીકળીએ પ્રવાસમાં (Tushar Shukla) – કંઠસ્થ
કવિ અને વરસાદની ક્રિયાઓ / અર્થ બંધબેસતો હોય ત્યાં 👍
- કવિ → વરસાદમાં નીકળવું, પવન સાથે ગોઠડી કરવી, સામૈયાં કરવાં
- વરસાદ → ઉપરવાસમાં વરસવું, નદીને છલકાવવી
- ઉપરવાસ → નદીનું વહેણ જે તરફથી આવતું હોય તે પ્રદેશ
- વાટ → રાહ, પ્રતીક્ષા
- સામૈયાં કરવાં → મહેમાનને આવકારવા વાજતે-ગાજતે સામું જવું
- ઉલ્લાસ → આનંદ
કવિતાના આધારે જવાબ / આગળ વધારો / ક્રિયાપદ
Also in the unit: a ‘rain shop’ table (quantity, quality, weight), filling tables of details, English words in a Gujarati story and adding matras to words.
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – rain words
- વરસાદ
- ઝરમર
- ધોધમાર
- હેલી
- મુશળધાર
Level 2 – story words
- પીપળો
- કૂઈ
- કાવડ
- વટેમાર્ગુ
- વિસામો
Level 3 – sentences
- સામા પટેલે પાંચ પીપળા વાવ્યા.
- આષાઢી સાંજે અંબર ગાજે.
- વરસાદ બહુ લુચ્ચો છે.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. ‘આષાઢી સાંજનાં અંબર ગાજે’ના કવિ?
ઝવેરચંદ મેઘાણી.
2. ‘લુચ્ચો વરસાદ’ના લેખક?
કાકાસાહેબ કાલેલકર.
3. વરસાદ કોને ગમે છે?
બતક અને ભેંસને.
4. સતત વરસે તે વરસાદ?
હેલી.
5. સામા પટેલે શું વાવ્યું?
પીપળા.
6. પાણી શેમાં લાવતા?
કાવડમાં.
7. ‘ઝાડ મારી ___ છે’
વસતી.
8. વૃક્ષમાતા કોણ?
સાલુમરદા થિમ્મક્કા.
9. ‘ચાલી નીકળીએ પ્રવાસમાં’ના કવિ?
તુષાર શુક્લ.
10. વાટ એટલે?
રાહ, પ્રતીક્ષા.
Frequently asked questions
What is Unit 2 of Std 5 Gujarati Kekarav?
Unit 2 (એકમ 2) is બે વરસાદ ને પાંચ પીપર, on pages 18 to 34. It has Meghani’s monsoon song, Kakasaheb Kalelkar’s essay લુચ્ચો વરસાદ, the story સીમમાં વસતી and Tushar Shukla’s poem ચાલી નીકળીએ પ્રવાસમાં (to memorise).
Why is the rain called ‘sly’?
Because it tricks the boy – soaking him on the way to school, coming when he doesn’t want it and staying away when he does, and spoiling the peacock’s feathers.
What is સીમમાં વસતી about?
Old Sama Patel plants five or six peepal trees on a barren road and carries water to them even in a dry year, because the trees are his ‘company’ in the lonely fields.
What are the Gujarati words for types of rain?
હેલી (continuous), ધોધમાર (pouring), ઝરમરિયો (drizzle), ઢેફાંતોડ (clod-breaking) and મુશળધાર (torrential).
Who is the ‘tree mother’ in the dictation?
Saalumarada Thimmakka of Karnataka, who planted 385 banyan trees and received the Padma Shri.