ધોરણ 5 ગુજરાતી કેકારવ એકમ 10: ડુંગરનો ભેરુ
Answers to the activities on pages 163–176, the folk play ડુંગરનો ભેરુ retold in Gujarati, the Amrita Devi dictation, Chandrakant Sheth’s kindness song explained, dictation and a quick test.
- 6exercises solved
- 1 song + 1 play
- 12word meanings
- 14pages
Unit 10 at a glance
The last unit of કેકારવ is about protecting nature. Chandrakant Sheth’s song shows a child caring for every bird and animal around; the dictation tells the true story of Amrita Devi and 363 Bishnois who gave their lives to save khejri trees; and the folk play ‘ડુંગરનો ભેરુ’ tells of Ravi the goatherd, best friend of the mountain, whose friend weeps when the king cuts its trees to build a temple – until Ravi helps the king understand.
What your child learns
- Reads and acts a folk-style play
- Retells the Amrita Devi story
- Talks about why trees matter
- Shows kindness to animals and birds
- Writes a story from a picture
- Revises the year’s learning
Poem: ચકલી તે ચાંચ મહીં લાવી તણખલું – meaning
A song of kindness by Chandrakant Sheth (ચંદ્રકાન્ત શેઠ):
Kindness week: put out water and grain for birds every day for a week.
વાર્તા: ડુંગરનો ભેરુ – સરળ ભાષામાં
રંગલો અને રંગલી આવે છે, “નાનાંને નાના નમસ્કાર, મોટાંને મોટા નમસ્કાર!” અને સૌને વાર્તા કહે છે – બહુ જૂની વાત, એક ગામની, એક ડુંગરની અને ડુંગરના ભેરુ રવિની.
રવિ રોજ બકરાં લઈને ડુંગરે જતો, વાંસળી વગાડતો અને ડુંગર સાથે વાતો કરતો. “ડુંગરદેવ, તું તો ગામ આખાનો ભેરુ!” ડુંગર કહે, “મને તો બસ તારી ને તારાં બકરાંની રાહ હોય.”
એક દિવસ રાજાએ ડુંગર પર મોટું મંદિર બાંધવાનો હુકમ કર્યો. મોટાં મશીન આવ્યાં, પથ્થર તૂટ્યા, વૃક્ષો કપાયાં, ઝરણાં બંધ થયાં. પંખીઓ ઊડી ગયાં. બકરાંને ચરવાની જગ્યા ન રહી, ને રવિનું મન ડુંગરથી દૂર થઈ ગયું.
મંદિરના ઉદ્ઘાટનના દિવસે અચાનક ડુંગર હલવા લાગ્યો અને મંદિરમાંથી કોઈના રડવાનો અવાજ આવ્યો. લોકો ગભરાયા – “ડુંગરદેવ રૂઠ્યા છે!” ત્યાં રવિ આવ્યો અને રાજાને કહ્યું, “મહારાજ, ડુંગરને મંદિર નહીં, એનાં ઝાડ, ઝરણાં ને ભેરુ જોઈએ છે.”
રાજા સમજી ગયા. તેમણે ફરી વૃક્ષો વવડાવ્યાં અને ડુંગરને પહેલાં જેવો લીલોછમ થવા દીધો. રવિ ફરી બકરાં લઈ ડુંગરે ગયો, વાંસળી વગાડી – અને ડુંગર ખુશખુશાલ થઈ ગયો. તા થૈયા થૈયા તા થૈ!
બોધ – What the story teaches
Nature is our friend – its trees, springs and creatures matter more than any grand building. પ્રકૃતિ આપણો ભેરુ છે; તેનું રક્ષણ કરીએ.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| ભેરુ | friend | મિત્ર, દોસ્ત |
| ડુંગર | hill | — |
| તણખલું | a straw | — |
| નીડ | nest | માળો |
| ભવાઈ | Gujarati folk theatre | — |
| રંગલો | narrator-clown in ભવાઈ | — |
| ઉદ્ઘાટન | inauguration | — |
| રૂઠવું | to be displeased | — |
| હુકમ | order | — |
| બલિદાન | sacrifice | — |
| ખેજડી | khejri tree | — |
| બિશ્નોઈ | a tree-loving community | — |
Std 5 Gujarati Kekarav એકમ 10 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
ગાઈએ ગીતિકા : ચકલી તે ચાંચ મહીં લાવી તણખલું (Chandrakant Sheth)
Kindness song: each line shows care for a creature – ask which one the child likes best.
ગીતિકાની બાજુમાં આપેલું ચિત્ર જુઓ અને વાર્તા બનાવો
બે-ત્રણ વાર વાંચો. એકબીજાને વારાફરતી શ્રુતલેખન કરાવો : અમૃતાદેવી
Talk: why did they value trees so much?
નાટકિયા અવાજથી ગદ્ય વાંચો અને પંક્તિઓ ગાઓ : ડુંગરનો ભેરુ
વાતચીત
- રવિ કોનો ભેરુ છે?→ ડુંગરનો.
- રવિ ડુંગર પાસે શા માટે જતો?→ બકરાં ચરાવવા, વાંસળી વગાડવા, ડુંગર સાથે વાતો કરવા.
- રાજાએ ડુંગર પર શું કરવાનું નક્કી કર્યું?→ મોટું મંદિર બાંધવાનું.
- મંદિર બાંધવા માટે શું શું થયું?→ મશીનોથી પથ્થર તોડ્યા, ઝાડ કાપ્યાં, ઝરણાં બંધ થયાં.
- ડુંગર કેમ રડતો હતો?→ તેનાં ઝાડ, પંખી અને મિત્ર રવિ દૂર થઈ ગયાં.
- અંતે શું થયું?→ રવિએ રાજાને સમજાવ્યું; ડુંગર ફરી હરિયાળો થયો – રવિ અને ડુંગર ફરી ભેરુ.
- તમે પ્રકૃતિને બચાવવા શું કરી શકો?→ વૃક્ષ વાવીએ, પાણી બચાવીએ, કચરો ન ફેંકીએ.
બાકીની પ્રવૃત્તિઓ / મૂલ્યાંકન નિર્દેશ
Year-end: act ‘ડુંગરનો ભેરુ’ as a class play – it’s a perfect end to Std 5!
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – nature words
- ડુંગર
- ઝરણું
- વૃક્ષ
- માળો
- બકરાં
Level 2 – play words
- ભેરુ
- રંગલો
- રંગલી
- ઉદ્ઘાટન
- મંદિર
Level 3 – sentences
- રવિ ડુંગરનો ભેરુ છે.
- અમૃતાદેવીએ વૃક્ષ બચાવવા બલિદાન આપ્યું.
- ચકલી ચાંચમાં તણખલું લાવી.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. ‘ચકલી તે ચાંચ મહીં’ના કવિ?
ચંદ્રકાન્ત શેઠ.
2. અમૃતાદેવી કયા ગામનાં?
ખેજડલી.
3. કેટલા બિશ્નોઈઓએ બલિદાન આપ્યું?
363.
4. નાટકમાં વાર્તા કોણ કહે છે?
રંગલો અને રંગલી.
5. રવિ શું કરતો?
બકરાં ચરાવતો, વાંસળી વગાડતો.
6. રાજાએ ડુંગર પર શું બાંધવાનું નક્કી કર્યું?
મંદિર.
7. ડુંગર કેમ રડ્યો?
ઝાડ-ઝરણાં-ભેરુ દૂર થયા.
8. અંતે રાજાએ શું કર્યું?
ફરી વૃક્ષો વવડાવ્યાં.
9. ભેરુ એટલે?
મિત્ર.
10. ભવાઈ એટલે?
ગુજરાતનું લોકનાટક.
Frequently asked questions
What is Unit 10 of Std 5 Gujarati Kekarav?
Unit 10 (એકમ 10) is ડુંગરનો ભેરુ, on pages 163 to 176 – the last unit. It has Chandrakant Sheth’s song, the Amrita Devi dictation and the folk-style play ડુંગરનો ભેરુ.
What is the play ડુંગરનો ભેરુ about?
Ravi the goatherd is the hill’s best friend. When the king cuts the hill’s trees to build a temple, the hill weeps – until Ravi helps the king understand and the hill turns green again.
Who was Amrita Devi?
A woman of Khejarli (Marwar) who, with her daughters and 363 Bishnois, gave her life hugging khejri trees to stop them being cut for a king’s palace.
What is ભવાઈ?
Gujarat’s traditional folk theatre, with narrators Rangla and Rangli, song and dance – the style of this play.
What comes after Unit 10?
‘મૂલ્યાંકન નિર્દેશ’ – assessment guidance for teachers, from page 177.