ધોરણ 5 ગુજરાતી કેકારવ એકમ 4: તડકો અધમણ, ડાંગર ઝલમલ
Answers to the activities on pages 53–69, Chinu Modi’s funny story તડકો in Gujarati, Mahendrabhai Joshi’s spring song and Manilal Desai’s ડાંગરના ખેતરમાં તડકો explained, compound verbs, meanings, dictation and a quick test.
- 15exercises solved
- 2 poems + 1 story
- 15word meanings
- 17pages
Unit 4 at a glance
એકમ 4 is full of sunshine. A spring song about gathering kesuda flowers; Chinu Modi’s hilarious story of Vasantray, who panics when a ‘ten-kilo heap’ of winter sunlight tumbles into his room – so much that the neighbours bring tongs and the fire brigade arrives with fishing nets; and Manilal Desai’s beautiful poem of morning sunlight dancing across a paddy field.
What your child learns
- Enjoys humour and exaggeration
- Thinks of real and funny solutions
- Understands meanings from context
- Uses compound verbs
- Retells a story in past, present and future
- Describes light and colours in nature
Poem: હાલો…હાલો…કેસૂડાંનાં ફૂલ વીણવા – meaning
A spring song by Mahendrabhai Joshi (મહેન્દ્રભાઈ જોશી):
Spring walk: look for kesuda (flame of the forest) in Phagun.
વાર્તા: તડકો – સરળ ભાષામાં
એમ જ મનમાં આવ્યું અને વસંતરાયે ખુરશી પરથી ઊભા થઈ હવાથી હલતો બારીનો પડદો ઉતારી લીધો. પડદો ઉતારવાની સાથે જ અધમણ તડકો આવીને ઓરડામાં પડ્યો! વસંતરાયની ચામડી એવી નાજુક કે પોષ મહિનાની મોડી સવારનો તડકો પણ ખમાતો નહોતો.
“કોઈ ઘરમાં છે કે નહીં? આ જુઓ, અધમણ તડકો આવી પડ્યો છે…” દીકરી તરલિકા દોડી આવી, “બાપુજી, ઝટ પલંગ પર ચડી જાવ!” બિચારા વસંતરાય ધોતિયું પગમાં લપેટાતાં પડતાં પડતાં બચ્યા અને પલંગ પર ચડી ગયા.
પડોશી ઓચ્છવલાલ સાણસો લઈને આવ્યા – એમને થયું સાપ-સાંકળ હશે. “આ તો તડકો છે… આટલો બધો તડકો!” તરલિકાએ ફાયરબ્રિગેડને ફોન કર્યો, “માછલાં પકડવાની મોટી જાળ લઈને આવો – નરસિંહ એપાર્ટમેન્ટ!”
લાયબંબાવાળા ત્રણ જવાન પાઇપ, જાળ અને ફાયરપ્રૂફ કપડાં પહેરી દોડતા આવ્યા. “ક્યાં છે આગ?” ઓચ્છવલાલે હાથ ચીંધ્યો, “જુઓ, આ અધમણ તડકો!” તરલિકાની બા તો આંખો મીંચી ઊભાં રહ્યાં.
ઓચ્છવલાલે છેવટે પડદો પાછો બારી પર પાડ્યો – અને તડકો ક્યાંય દેખાયો નહિ! બધાં હાશ કરીને બેઠાં, અને વસંતરાય ધીમેથી પલંગ પરથી ઊતર્યા. હે રામ…!
બોધ – What the story teaches
Most fears vanish when we look at them calmly – sometimes you just need to draw the curtain! ગભરાવા કરતાં શાંતિથી વિચારીએ તો ઉકેલ સરળ હોય છે.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| અધમણ | half a maund (about 10 kg) | — |
| ખમાવું | to bear | સહન થવું |
| ચીંધવું | to point | — |
| સાણસો | tongs | — |
| લાયબંબો | fire engine | — |
| અણસાર | hint | — |
| દેખા દેવી | to appear | — |
| હાંફળુંફાંફળું | flustered | — |
| ફંગોળવું | to fling | — |
| પા | a quarter | — |
| શેઢો | field boundary | — |
| વાલોળ | broad bean pod | — |
| નીક | irrigation channel | — |
| તિરાડ | crack | — |
| કેસૂડો | flame-of-the-forest flower | — |
Std 5 Gujarati Kekarav એકમ 4 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
ગાઈએ ગીતિકા : હાલો…હાલો…કેસૂડાંનાં ફૂલ વીણવા (Mahendrabhai Joshi)
વાંચો અને એના જેવાં બીજાં વાક્ય બનાવીને બોલો
આવી સમસ્યા દૂર કરવાનો એક ખરો ઉપાય અને એક રમૂજી ઉપાય (જોડીકાર્ય)
- વર્ગમાંથી ધુમાડો કાઢવો છે. વીજળી નથી. → ખરો: બારી-બારણાં ખોલી દઈશું. રમૂજી: પાઇપ મૂકી બહાર જઈ શોષી લઈશું. / બંબાવાળાને બોલાવીશું.
- મોં કડવું થઈ ગયું છે. મીઠું કરવા શું કરીશું? → ખરો: ગોળ કે ખાંડ ખાઈશું. રમૂજી: કડવી ચીજોનાં નામ બદલીને મીઠાં પાડી દઈશું.
- ખૂબ વરસાદ પછી કપડાં ભેજવાળાં થઈ ગયાં છે. → ખરો: તડકો આવે ત્યારે સૂકવીશું / ઇસ્ત્રી. રમૂજી: કપડાંનું તાપણું કરીશું.
- ઘરમાં અડધો ટન અંધારું ઘૂસી ગયું છે. → ખરો: લાઇટ ચાલુ કરીશું. રમૂજી: પ્લાસ્ટિકના કોથળામાં ભરીને ફેંકી દઈશું / મોટો પંખો ચાલુ કરી ઉડાડી દઈશું.
વાર્તા : તડકો (Chinu Modi)
વાતચીત
- તમને ક્યારે ક્યારે હસવું આવ્યું?→ open answer.
- આવું સાચેસાચ બને કે પછી આ વાત તરંગી તુક્કો કે કલ્પના લાગે છે?→ કલ્પના – તડકો પકડી ન શકાય!
- ઘરમાં આવતા તડકાને બહાર કાઢવાનો પ્રયત્ન કરતા માણસો તમને કેવા લાગે?→ ભોળા / ડરપોક / રમૂજી.
- તમારા ઘરમાં આવી પડેલા તડકાથી તમારે બચવું જ હોય તો શું કરો?→ પડદો બંધ કરીએ.
- ઘરમાંથી સાપ/ઉંદર/ગરોળી/વંદો કાઢવા શું શું કરો?→ open answer.
- ફાયરબ્રિગેડના માણસો ક્યાં જોયા છે? તેઓનું કામ શું હોય?→ આગ બુઝાવવી, લોકોને બચાવવા.
- તમારા ઘરમાં મણ કે અધમણ તડકો આવી ચડે તો શું કરો?→ open answer.
‘હા’ કે ‘ના’ કહો
- વસંતરાયના ઓરડાની બારી પૂર્વ દિશા તરફ ખૂલે છે. – હા – સવારનો તડકો આવ્યો
- તરલિકાનો અવાજ લાઉડ સ્પીકર જેવો મોટો છે. – હા
- વસંતરાય વસંતઋતુ જેવા આનંદી સ્વભાવના છે. – ના – ડરપોક છે
- ઓચ્છવલાલ રાજાને કહે છે, ‘હું હંમેશાં જાગતો જ હોઉં છું.’ – હા
- વસંતરાય, ઓચ્છવલાલ બહાદુર હોવાથી એપાર્ટમેન્ટનું નામ ‘નરસિંહ એપાર્ટમેન્ટ’ રાખ્યું છે. – ના
- લાયબંબાવાળા અધમણ તડકાને જોતાં જ ગભરાઈને નાસી છૂટે છે. – ના
- છેવટે તડકો ઘરમાંથી નીકળી ગયો. – હા – પડદો પાડતાં જ
આ વાર્તા મુજબ કયો અર્થ વધારે બંધબેસતો લાગે છે?
- દેખા દેવી → દેખાવું
- ખમાવું નહિ → સહન ન થવું
- ગભરા થઈ જવું → ગભરામણ થવી
- અણસાર આપવો → ઇશારો કરવો
- ચીંધવું → આંગળી બતાવવી
- પા ભાગ → ચોથો ભાગ
- અધમણ → દસ કિલો – અહીં ‘ઘણો બધો’
- દાઝવું → સળગી જવું, ગરમ વસ્તુ અડી જવી
વાક્યો વાંચો. લીટી દોરેલા શબ્દોના અર્થ કૌંસમાંથી શોધો / ખોટો શબ્દ છેકો
- ડોલીના ઘરે… અધમણ ધૂળ ભરાઈ હતી. → ખૂબ વધારે
- એ દાદીથી ખમાતું નહોતું. → સહન ન થતું
- ગરોળીને દૂર ફંગોળી દીધી. → દૂર ફેંકી દીધી
- પા ભાગનું લેસન → ચોથા ભાગનું
- હાંફળાંફાંફળાં થઈને → ગભરાઈને
- કચરો હંમેશાં કચરાપેટીમાં ___ → ફેંકવો જોઈએ
- રોટલો… ફેરવવો પડે, નહિતર… → દાઝી જાય
- ઉંદરને … પ્રવેશવા → પેઠા
વાક્યોના અર્થ સાથે બંધબેસતા વાક્યની આગળ ✓ (જૂથકાર્ય)
- વસંતરાયની ચામડી… પોષ મહિનાની… તડકો પણ એમનાથી ખમાતો નહોતો. → શિયાળાનો કૂણો તડકો વસંતરાયની ચામડી સહન કરી શકતી નહોતી.
- તરલિકાએ… ફાયરબ્રિગેડને ફોન કર્યો… → તડકાની સમસ્યાને કારણે તરલિકા થોડી ગભરાયેલી હતી. / ગણેશ બિલ્ડિંગથી નરસિંહ એપાર્ટમેન્ટ બે જ મિનિટ દૂર છે.
- ઓચ્છવલાલને તડકાથી દાઝીને ભડથું થઈ ગયેલા માણસો સાંભર્યા… → ઓચ્છવલાલે તડકો ન જોવો પડે તે માટે પોતાની આંખો બંધ કરી દીધી.
ત્રણ વખત ‘તડકો પડ્યો’ બોલી પ્રશ્નોના જવાબ
- વસંતરાયે બારી પરથી પડદો કેમ ઉતાર્યો હતો?→ સફાઈ માટે / બહાર જોવા (the story begins as he pulls it).
- ઓચ્છવલાલ સાણસો મંગાવવાનું કારણ શું સમજ્યા હતા?→ સાપ-સાંકળ પકડવા.
- વસંતરાય પલંગ પર ચડવા ગયા ત્યારે પડતા જેવા કેમ થયેલા?→ ધોતિયું પગમાં લપેટાયું.
- તડકાથી સૌથી વધુ કોણ ગભરાય છે? કેમ?→ વસંતરાય – તેમની ચામડી તડકો સહન કરતી નથી.
- ફાયરબ્રિગેડવાળા શું શું લઈને આવ્યા?→ માછલી પકડવાની જાળ, પાણીની પાઇપ, ફાયરપ્રૂફ કપડાં.
- તડકાને જોઈને લાયબંબાવાળાઓએ શું કર્યું?→ નવાઈ પામ્યા.
- તરલિકાએ તેની બાને તડકાથી ચેતવવા શું કર્યું?→ ‘બા, ત્યાં નહીં જતી’ કહી ચીસાચીસ કરી.
- તમને સૌથી સાહસિક પાત્ર કોણ લાગ્યું? કેમ?→ open answer.
ઘરમાં બધાંને પૂછીને કયા મહિનાનો તડકો કેવો હોય
આ વાર્તા બીજી કઈ કઈ રીતે કહી શકાય? (જૂથકાર્ય)
ક્રિયાપદના બે ભાગ ઓળખાવો / સંયુક્ત ક્રિયા
- કાગડો ઝાડ પરથી ઊડી ગયો. → ઊડી + ગયો
- બે વાંદરાના વજનથી ડાળી ભાંગી પડી. → ભાંગી + પડી
- રોહિતે બધા ફટાકડા ફોડી નાખ્યા. → ફોડી + નાખ્યા
- મમ્મીએ નયનાને સાઇકલ લાવી આપી. → લાવી + આપી
- પરાગ લેસન લખી બતાવશે. → લખી + બતાવશે
- વાતવાતમાં છેલ્લા વાક્યે આવી પહોંચ્યાં. → આવી + પહોંચ્યાં
હાઈલા! … કવિતા : ડાંગરના ખેતરમાં તડકો (Manilal Desai)
કવિતામાં ન આવતું હોય તેના પર છેકો / સૌથી નજીકનો અર્થ
- ઘોરની ટોચ ટુકડો આભ બનીને; ચટાક રાતો રંગ લહેરમાં → સવારનો તડકો અડવાથી ઘોરની ટોચ લાલ રંગના આકાશ જેવી લાગે છે.
- આંબો… પાન પાન આ ઊડી જાય રે પંખીટહુકા થઈને → આંબા પર ઘણાં બધાં પક્ષી ગીતો ગાઈ રહ્યાં છે.
- કાંટાળા બાવળમાંથી… તિરાડ તૂટી ભોંય ઉપર ઢેલાય → બાવળ વચ્ચેથી પસાર થઈને તડકો જમીનને અડે ત્યારે ટુકડા ટુકડા થયેલો લાગે.
- રંગરંગનાં પડ્યાં ગાબડાં સીમ મહીં → સવારના તડકાને કારણે સીમની વનસ્પતિ પર અવનવા રંગો દેખાય છે.
- સૂરજના અસ્તવ્યસ્ત ટુકડા તરતા રેલાય → નીકના પાણીમાં સૂરજના પ્રતિબિંબના છૂટાછવાયા ટુકડા વહી રહ્યા છે.
Also: observe sunlight at four times of day and describe its colour – ‘પાકાં કેળાં જેવો, લીંબુની છાલ જેવો…’
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – story words
- તડકો
- પડદો
- પલંગ
- સાણસો
- જાળ
Level 2 – compound verbs
- ઊડી ગયો
- ભાંગી પડી
- ફોડી નાખ્યા
- લાવી આપી
- આવી પહોંચ્યાં
Level 3 – sentences
- અધમણ તડકો ઓરડામાં પડ્યો.
- ડાંગરના ખેતરમાં તડકો ઝૂલે.
- કાગડો ઝાડ પરથી ઊડી ગયો.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. ‘તડકો’ વાર્તાના લેખક?
ચિનુ મોદી.
2. તડકાથી કોણ ગભરાયા?
વસંતરાય.
3. વસંતરાયની દીકરી?
તરલિકા.
4. પડોશી શું લઈને આવ્યા?
સાણસો.
5. ફાયરબ્રિગેડ શું લાવ્યું?
માછલી પકડવાની જાળ.
6. તડકો કેવી રીતે ગયો?
પડદો પાછો પાડ્યો.
7. ‘ડાંગરના ખેતરમાં તડકો’ના કવિ?
મણિલાલ દેસાઈ.
8. કેસૂડાં કયા મહિનામાં?
ફાગણમાં.
9. અધમણ એટલે?
દસ કિલો – ઘણું બધું.
10. ‘ભાંગી પડી’ – બે ભાગ?
ભાંગી + પડી.
Frequently asked questions
What is Unit 4 of Std 5 Gujarati Kekarav?
Unit 4 (એકમ 4) is તડકો અધમણ, ડાંગર ઝલમલ, on pages 53 to 69. It has Mahendrabhai Joshi’s spring song, Chinu Modi’s story તડકો and Manilal Desai’s poem ડાંગરના ખેતરમાં તડકો.
What happens in the story તડકો?
When Vasantray pulls down the curtain, a heap of winter sunlight falls into his room. He panics, neighbours bring tongs, the fire brigade arrives with nets – until the curtain is drawn again and the ‘sunlight’ disappears.
What are compound verbs (સંયુક્ત ક્રિયા)?
Two verbs used together for one action – ઊડી ગયો, ભાંગી પડી, ફોડી નાખ્યા, લાવી આપી.
What does the poem ડાંગરના ખેતરમાં તડકો describe?
Morning sunlight in a paddy field – on mustard flowers, a rooster’s crest, mango leaves, a water channel and cracks in the earth.
What is ‘અધમણ’?
Half a maund – about 10 kg; here used playfully to mean ‘a huge amount’ of sunshine.