ધોરણ 2 ગુજરાતી (દ્વિતીય ભાષા) એકમ 4: ખો ખો રમતું કબૂતર
Answers to every exercise on pages 36–52, the meaning of the pigeon song, the Krishna–Sudama story in simple Gujarati, the joined letters ક્ષ, શ્ર, ઋ, રૂ, ત્ર, જ્ઞ explained, and a dictation list.
- 18exercises solved
- 6 joined letters
- 16word meanings
- 17pages
Unit 4 at a glance
એકમ 4 is about friendship – a pigeon helped by all its bird friends, and the famous friendship of Krishna and Sudama. It introduces the special joined letters ક્ષ, શ્ર, ત્ર, જ્ઞ, the vowel ઋ and the form રૂ.
What your child learns
- Finds rhyming words and the odd one out
- Names common birds
- Retells the Krishna–Sudama story
- Recognises and writes ક્ષ, શ્ર, ઋ, રૂ, ત્ર, જ્ઞ
- Builds words with joined letters
- Reads short sentences
Poem: ખો ખો રમતું કબૂતર – meaning
A caring song by Parul Barot (પારુલ બારોટ) about friends helping each other:
Talk about it: ask “તમારો મિત્ર પડી જાય તો તમે શું કરો?” – the heart of this song.
વાર્તા: સાચી મિત્રતા – સરળ ભાષામાં
શ્રીકૃષ્ણ અને સુદામા બંને મિત્રો સાંદીપનિ ઋષિના આશ્રમમાં સાથે ભણતા હતા.
ઘણા સમય પછી ગરીબ સુદામા પોતાના બાળસખા શ્રીકૃષ્ણને મળવા દ્વારિકા ગયા. મહેલના દરવાજે દ્વારપાળોએ તેમને રોક્યા, “એ બ્રાહ્મણ, અંદર ક્યાં જાઓ છો?” સુદામાએ કહ્યું, “તમારા રાજાને કહો કે સુદામા આવ્યા છે.”
દાસીએ શ્રીકૃષ્ણને સમાચાર આપ્યા, “મહારાજ, કોઈ બ્રાહ્મણ સુદામા આપને મળવા માગે છે.” નામ સાંભળતાં જ શ્રીકૃષ્ણ દોડ્યા, “સૌ પાછા જાઓ! સેવાની તૈયારી કરો – મારો મિત્ર સુદામા આવ્યો છે!”
શ્રીકૃષ્ણએ સુદામાને ભેટી પડ્યા. પછી તેમને હીંચકા પર બેસાડ્યા, પોતાના હાથે પગ ધોયા અને પ્રેમથી જમાડ્યા. શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા, “મારા મિત્રની સેવા કરીને હું ધન્ય થયો!”
આવી હતી શ્રીકૃષ્ણ અને સુદામાની સાચી મિત્રતા.
બોધ – What the story teaches
A true friend never looks at rich or poor – only at love. સાચી મિત્રતામાં અમીર-ગરીબનો ભેદ હોતો નથી.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| હીબકે હીબકે | sobbing | — |
| પંપાળે | strokes gently | — |
| સવ્વારી | procession | — |
| ઋષિ | sage | મુનિ |
| આશ્રમ | hermitage, school in the forest | — |
| બાળસખા | childhood friend | ભાઈબંધ |
| દ્વારપાળ | gatekeeper | ચોકીદાર |
| દાસી | maid | — |
| સમાચાર | news | ખબર |
| ધન્ય | blessed | — |
| મિત્રતા | friendship | દોસ્તી |
| ક્ષમા | forgiveness | માફી |
| શ્રમ | hard work | મહેનત |
| જ્ઞાન | knowledge | — |
| ઋતુ | season | — |
| રૂમાલ | handkerchief | — |
Std 2 Gujarati Second Language એકમ 4 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
વાતચીત (ગીત)
- કબૂતર કઈ રમત રમતું હતું?→ ખો ખો.
- તમને કોની સાથે રમવું ગમે?→ open answer.
- તમારા મિત્રો સાથે તમે કઈ કઈ રમત રમો છો?→ e.g. ખો ખો, સંતાકૂકડી, ક્રિકેટ.
- તમારા મિત્ર તમને શી મદદ કરે છે?→ open answer.
- તમને ક્યારે ક્યારે રડવું આવે છે?→ open answer.
ઉદાહરણ મુજબ પ્રાસવાળા શબ્દો કાવ્યમાંથી શોધીને લખો.
- લાવી → આવી (example)
- આંખ → પાંખ
- કરતું → રડતું / ડરતું / પડતું / સરતું
- મોડી → દોડી
- વાણી → પાણી
- મેના → any rhyme, e.g. સેના
How to find them: read the poem slowly and listen for words with the same ending sound.
સાંભળો અને અલગ પડતો શબ્દ મોટેથી બોલો.
- રાત, વાત, સાત, માન → માન (example)
- મન, રણ, તન, જન → રણ
- ચાવી, આવી, લાવી, કાકી → કાકી
- કાળી, પીળી, રાતી, ધોળી → રાતી
- નાની, વાણી, પાણી, ધાણી → નાની
- સાડી, વાડી, ખાડી, ગાડી → all four rhyme – discuss
Row 5: all four words end in -ાડી, so there is no odd one by sound. Ask the child which is different by meaning (ગાડી is a vehicle).
ચિત્રમાં આપેલાં પક્ષીઓ તમે જોયાં હોય તો ✓ કરો અને ન જોયાં હોય તો ✗ કરો.
- મોર – peacock
- લક્કડખોદ – woodpecker
- હંસ – swan
- પેંગ્વિન – penguin
- ગીધ – vulture
- કૂકડો – rooster
- ફ્લેમિંગો / સુરખાબ – flamingo
- સુગરી – weaver bird
Open answer: ticks depend on the child. Flamingos visit Gujarat every winter – a nice fact to share.
‘ખો ખો રમતું કબૂતર’ ગીતનું અભિનય સાથે ગાન કરો.
રમત
વાતચીત (વાર્તા)
- શ્રીકૃષ્ણના મિત્ર કોણ હતા?→ સુદામા.
- તમારા મિત્રો કોણ કોણ છે?→ open answer.
- તમારા મિત્ર તમારા ઘરે આવે ત્યારે તમે શું કરો છો?→ e.g. રમીએ, નાસ્તો કરીએ.
- મિત્રને બીજા કયાં કયાં નામથી બોલાવી શકાય?→ ભાઈબંધ, દોસ્ત, સખા, બાળસખા.
- સુદામા આવ્યા ત્યારે શ્રીકૃષ્ણએ શું શું કર્યું?→ દોડીને ભેટવા ગયા, હીંચકા પર બેસાડી પગ ધોયા, પોતાના હાથે જમાડ્યા.
આપેલા શબ્દોને યોગ્ય ચિત્ર સાથે જોડીને બે વાક્યો બનાવો.
- શ્રીકૃષ્ણ → Krishna with a fluteશ્રીકૃષ્ણ વાંસળી વગાડે છે. તેઓ દ્વારિકાના રાજા હતા.
- દ્વારપાળ → the two guardsદ્વારપાળ દરવાજે ઊભા છે. તેમના હાથમાં ભાલા છે.
- સુદામા → the poor old manસુદામા ગરીબ હતા. તેઓ કૃષ્ણના મિત્ર હતા.
- હીંચકો → the swingઆ હીંચકો છે. હીંચકા પર બેસવાની મજા આવે.
- ઋષિ → the sageઋષિ પુસ્તક વાંચે છે. તેઓ જ્ઞાની છે.
- ઝૂંપડી → the hutsઆ ઝૂંપડી છે. તે નાની છે.
- મિત્ર → the two hugging boysબે મિત્રો ભેટે છે. તેઓ ખુશ છે.
- આશ્રમ → the hut under the treeઆશ્રમમાં બાળકો ભણે છે.
- મહેલ → the palaceઆ મહેલ મોટો છે. તેમાં રાજા રહે છે.
‘ખો ખો રમતું કબૂતર’ ગીતનું ગાન કરીએ.
અક્ષરને ઓળખી તેના પર ⭕ કરો.
- ક્ષ: ક્ષત્રિય, રાક્ષસ, ક્ષાર, મોક્ષ
- શ્ર: શ્રમ, આશ્રમ, શ્રમિક, શ્રવણ
- ઋ: ઋણ, ઋતુ, ઋષભ, ઋગ્વેદ
- રૂ: રૂપિયો, મશરૂમ, રૂમ, રૂમાલ
- ત્ર: મિત્ર, નેત્ર, ત્રણ, ત્રિલોક
- જ્ઞ: યજ્ઞ, વિજ્ઞાન, જ્ઞાની, આજ્ઞા
ચિત્રમાં આપેલા અક્ષર ઓળખી રંગ પૂરો.
- ‘ક્ષ’ on the warrior → 3
- ‘રૂ’ on the handkerchief → 3
- ‘શ્ર’ on Shravan → 2
- ‘ત્ર’ on the trident → 3
- ‘ઋ’ on the sage → 3
- ‘જ્ઞ’ on the sacred fire → 3
Decoys: ર next to રૂ and ઋ next to ક are there to test careful looking.
સાંભળો, બોલો અને વાંચો.
શ્રમિક, મશરૂમ, અશ્રુ, ઋષભ, દક્ષિણ, વાત્રક, રૂપિયો, પરિશ્રમ, દક્ષિણ, કૌશલ, પૌત્ર, નક્ષત્ર, અક્ષય, રૂબરૂ, કરુણા, શ્રવણ, વૈજ્ઞાનિક, અજ્ઞાત
Clap the parts: શ્ર-મિ-ક, વૈ-જ્ઞા-નિ-ક – a joined letter is still one clap.
વાંચો.
- જ્ઞ → જ્ઞાન, વિજ્ઞાન, યજ્ઞ, આજ્ઞા
- ત્ર → મિત્ર, છત્રી, નેત્ર, પત્ર
- ક્ષ → ક્ષમા, ક્ષય, ક્ષાર, મોક્ષ
- શ્ર → શ્રાવણ, શ્રમ, આશ્રય, શ્રેય
- ઋ → ઋતુ, ઋણ, ઋષિ, ઋચા
- રૂ → રૂપિયો, રૂમાલ, રૂપ, મશરૂમ
સાંભળો, બોલો અને વાંચો.
- આશ્રમમાં એક ઋષિ રહેતા હતા.A sage lived in the ashram.
- ઋષિ રોજ યજ્ઞ કરતા હતા.The sage performed a yagna every day.
- ઋષિ શિષ્યોને વેદોનું જ્ઞાન આપતા.He taught the Vedas to his students.
- આશ્રમમાં પશુ-પક્ષીઓ પણ મિત્રતાથી રહેતાં હતાં.Animals and birds also lived there in friendship.
- આશ્રમમાં ધોળા રૂ જેવાં સસલાં રમતાં હતાં.Rabbits white as cotton played there.
ટપકાં જોડો અને લખો.
ઉદાહરણ મુજબ કરો.
- ઋ + ષિ → ઋષિ (example)
- પ + ક્ષી → પક્ષી
- ય + જ્ઞ → યજ્ઞ
- રૂ + પ → રૂપ
- છ + ત્રી → છત્રી
- ત્ર + ણ → ત્રણ
- શ્રી + મા + ન → શ્રીમાન
- રૂ + પા + ળું → રૂપાળું
- શ્ર + વ + ણ → શ્રવણ
- રૂ + મા + લ → રૂમાલ
મોટેથી વાંચો.
પ્રવૃત્તિ
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice. Joined letters need extra practice.
Level 1 – short words
- ઋણ
- રૂપ
- ત્રણ
- શ્રમ
- યજ્ઞ
Level 2 – with joined letters
- મિત્ર
- છત્રી
- ઋષિ
- ક્ષમા
- રૂમાલ
Level 3 – longer words
- આશ્રમ
- પક્ષી
- જ્ઞાની
- રૂપિયો
- શ્રવણ
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. કબૂતર કઈ રમત રમતું હતું?
ખો ખો.
2. કબૂતરને પાણી કોણે પાયું?
કાગડાએ.
3. શ્રીકૃષ્ણ અને સુદામા ક્યાં ભણ્યા?
સાંદીપનિ ઋષિના આશ્રમમાં.
4. સુદામા કોને મળવા ગયા?
શ્રીકૃષ્ણને, દ્વારિકા.
5. દરવાજે સુદામાને કોણે રોક્યા?
દ્વારપાળોએ.
6. શ્રીકૃષ્ણએ સુદામાની કેવી સેવા કરી?
પગ ધોયા, હાથે જમાડ્યા.
7. ‘આંખ’ સાથે પ્રાસ?
પાંખ.
8. ત્ર + ણ = ?
ત્રણ
9. ક્ષ કયા બે અક્ષરોથી બને?
ક + ષ.
10. મિત્રનું બીજું નામ?
દોસ્ત, ભાઈબંધ, સખા.
Frequently asked questions
What is Unit 4 of Std 2 Gujarati Second Language?
Unit 4 (એકમ 4) is ખો ખો રમતું કબૂતર, on pages 36 to 52. It has a pigeon song by Parul Barot, the Krishna–Sudama story સાચી મિત્રતા, and teaches ક્ષ, શ્ર, ઋ, રૂ, ત્ર, જ્ઞ.
What are joined letters (જોડાક્ષર)?
Letters made of two sounds written together, like ક્ષ (ક + ષ), ત્ર (ત + ર), શ્ર (શ + ર) and જ્ઞ (જ + ઞ).
What did Krishna do when Sudama arrived?
He ran to hug him, sat him on the swing, washed his feet and fed him with his own hands.
Which is the odd one out in ‘મન, રણ, તન, જન’?
રણ – the others rhyme.
How many ક્ષ are on the warrior picture?
Three.