ધોરણ 5 ગુજરાતી કેકારવ એકમ 8: લીલાછમ ખેતરનો રખેવાળ
Answers to the activities on pages 129–145, the time-travel story છેલ્લું પતંગિયું in Gujarati, Vasant Nayak’s song explained, dinosaurs, word meanings, dictation and a quick test.
- 10exercises solved
- 2 poems + 1 story
- 14word meanings
- 17pages
Unit 8 at a glance
એકમ 8 mixes science fiction and nature. In ‘છેલ્લું પતંગિયું’, Digvijay pays to ride the TS-1 time shuttle from the year 2094 back to the age of dinosaurs. The guide’s rule is simple: stay on the floating path and touch nothing. But when a huge dinosaur roars, Digvijay panics and runs off the path – and back in 2094 the green world has turned into a scorching desert, all because of one crushed butterfly on his shoe. The unit ends with the scarecrow’s song.
What your child learns
- Retells a time-travel story
- Explains cause and effect
- Understands why rules matter
- Finds matching sentences
- Chooses closest meanings
- Writes about dinosaurs
Poem: તૈયાર હો, હોશિયાર હો – meaning
An energetic song by Vasant Nayak (વસંત નાયક):
Dream big: ask where the child would fly if they could.
વાર્તા: છેલ્લું પતંગિયું – સરળ ભાષામાં
ઈ.સ. 2094. ‘સમય સંશોધન કેન્દ્ર’માં TS-1 (ટી.એસ.-વન) નામનું ટાઇમશટલ તૈયાર હતું – જૂના સમયમાં મુસાફરી કરવાનું વાહન. દિગ્વિજયે મોંઘી ટિકિટ લઈ જુરાસિક યુગમાં જઈ ડાયનાસોર જોવાની ઇચ્છા પૂરી કરી.
ગાઇડ શાંતા પરમારે કહ્યું, “આપણે હવામાં અધ્ધર લટકતી પગદંડી પરથી જ ચાલીશું. કોઈ વૃક્ષ, ફૂલ કે જીવજંતુને અડવાનું નથી. આપણા સમયની નાનકડી ભૂલ પણ ભવિષ્યમાં ભયંકર પરિણામ લાવી શકે છે.” ગભરાયેલા દિગ્વિજયે અધૂરા મનથી ડોકું હલાવીને હા કહ્યું.
ટાઇમશટલ ઈ.સ. પૂર્વે 14 કરોડ વર્ષમાં પહોંચ્યું. વિશાળ વૃક્ષો, ભીની માટીની સુગંધ… ત્યાં ‘ધડ… ધડ… ધડ…’ કરતો ડુંગર જેવડો ડાયનાસોર આવ્યો. તેની ગર્જના સાંભળી દિગ્વિજય ઢીલો થઈ ગયો અને જીવ બચાવવા પગદંડી પરથી ઊતરી જંગલ તરફ દોડ્યો.
ગાઇડ અભિષેકે માંડ તેને પાછો પગદંડી પર લાવ્યો. બધા ટાઇમશટલમાં બેસી 2094 તરફ પાછા ફર્યા. પણ દિગ્વિજયના બૂટના તળિયે કીચડ સાથે એક નાનકડું પતંગિયું ચોંટેલું હતું – કચડાઈને મરેલું.
શટલનું બારણું ખૂલ્યું ત્યારે દુનિયા બદલાઈ ગઈ હતી – ધોળાફક આકાશમાં અસહ્ય તાપ આપતો સૂરજ, ન ઘાસ, ન વૃક્ષ, ન પંખી. જ્યાં માંડવીનો દરિયો હતો ત્યાં રણ! શાંતાબહેન ગુસ્સાથી બોલ્યાં, “જુઓ, આ નાનકડા પતંગિયાને શું કરી નાખ્યું છે!” – એ હતું છેલ્લું પતંગિયું.
બોધ – What the story teaches
Small actions can have huge consequences – rules that protect nature protect our future. નાની ભૂલનું પણ મોટું પરિણામ આવી શકે છે.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| રખેવાળ | guardian | — |
| ટાઇમશટલ | time machine | — |
| જુરાસિક યુગ | age of dinosaurs | — |
| સંશોધન | research | — |
| પગદંડી | footpath | કેડી |
| ગાઇડ | guide | માર્ગદર્શક |
| ગર્જના | roar | — |
| ભયાનક | terrifying | — |
| અસહ્ય | unbearable | — |
| મોકો | chance | તક |
| યાત્રી | traveller | મુસાફર |
| સમસ્યા | problem | મુશ્કેલી |
| રૂઆબ | air of authority | — |
| ચાડિયો | scarecrow | — |
Std 5 Gujarati Kekarav એકમ 8 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
ગાઈએ ગીતિકા : તૈયાર હો, હોશિયાર હો (Vasant Nayak)
ટપકાં જોડી, રંગ પૂરો (ડાયનાસોર) / એવું વાહન મળી જાય કે…
વાર્તા : છેલ્લું પતંગિયું
વાતચીત
- વાર્તા સાંભળીને તમને શાનું અચરજ થયું?→ સમયમાં પાછળ જવાનું.
- વાર્તા સાંભળીને તમને દિગ્વિજયને શું કહેવાનું મન થાય છે?→ ‘નિયમ પાળ!’
- દિગ્વિજયની જગ્યાએ તમે હો તો શું ધ્યાન રાખો?→ રસ્તા પરથી ન ઊતરીએ, કશાને અડીએ નહીં.
- ઈ.સ. 2094માં તમે કેટલાં વર્ષનાં હશો?→ calculate!
- તમને ક્યાં પ્રાણી અને જીવજંતુઓનો ડર લાગે? શા માટે?→ open answer.
- દિગ્વિજયને બચાવવા જતાં ડાયનાસોર મૃત્યુ પામ્યું હોત તો?→ ભવિષ્યમાં મોટો ફેરફાર થઈ જાત.
- આ વાર્તાને લગતો કોઈ પ્રશ્ન પૂછો.→ open.
સાચુકલું ડાયનાસોર જોઈ રહ્યા હો એવો ચહેરો કરો. મારું નામ લખો
- મારો દેખાવ એવો છે કે મને જોવા માત્રથી જ બધા ડરી જાય. → ડાયનાસોર
- હું તો મન ફાવે ત્યાં ફરીશ. → દિગ્વિજય
- જો હું ન હોત તો આજે જંગલો પણ ન હોત. → પતંગિયું
- તમે કહો તે સમયમાં ફરવા લઈ જાઉં. → ટાઇમશટલ
- ભૂલ બીજાની ને નુકસાન મારું. → પૃથ્વી
કયો શબ્દ નજીકના અર્થવાળો લાગે છે? તેના પર ⭕
- ગાઇડ → માર્ગદર્શન આપનાર
- મોકો → તક
- યાત્રી → મુસાફર
- સમસ્યા → મુશ્કેલી
- પગદંડી → કેડી
- બેકાર → કામ વગરનું
- અસહ્ય → સહન ન થાય તેવું
આપેલા વાક્ય જેવા અર્થવાળું વાક્ય વાર્તામાંથી શોધો (જૂથકાર્ય)
- ડરી ગયેલા દિગ્વિજયે ઇચ્છા ન હોવા છતાં માથું હલાવીને હા કહ્યું. → ગભરાયેલા દિગ્વિજયે અધૂરા મનથી માત્ર ડોકું હલાવીને હા કહ્યું. (example)
- ડાયનાસોરની બીજી ગર્જના સામે દિગ્વિજય ટકી શક્યો નહીં… જીવ બચાવવા ઝડપથી દોડ્યો. → દિગ્વિજય ઢીલો થઈ ગયો… અને જીવ લઈને ભાગ્યો.
- એકદમ સફેદ આકાશમાં અસહ્ય તાપ આપતો સૂરજ તપી રહ્યો હતો. → ધોળાફક આકાશમાં ગરમ ધગધગતો સૂરજ…
- દિગ્વિજયે નીચે ઊતરીને તરત જ તે ત્રણે સામે રૂઆબ જમાવતાં પૂછ્યું → ‘શું જોઈ રહ્યા છો?’ …
કૌંસમાંથી શબ્દ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો (જોડીકાર્ય)
- આશા મેડમ આપણા આ પ્રવાસનાં ___ છે. → પ્રોગ્રામ ઑફિસર
- મિસ તરંગિણી ___ છે. અનેક પ્રયોગો કરીને… → વિજ્ઞાની
- …એને એમ જ થોડી ___ બનાવી દીધી છે! → સેક્યૂરિટી ઑફિસર
- તરલિકાએ કહ્યું, “બાપુજી, એમ ___ શું જોઈ રહ્યા છો?” → ફાટી આંખે
- નીલેશ… જાણે ઑફિસ આવતો હોય એમ ___ → રૂઆબથી
- રેહાન સહેજ પણ તોફાન કરે કે તરત ___ તેની સામું જુએ. → તીખી નજરે
- આ પ્રશ્નનો જવાબ ___ લખો. → વિસ્તારથી
જ્ઞાનમુદ્રામાં બેસો… શબ્દોનો ઉપયોગ કરી ટાઇમશટલ વિશે લખો
સાચા વિકલ્પની સામે ✓
- ટાઇમશટલ દિગ્વિજયને ક્યાં લઈ ગયું?→ ઈસવીસન શરૂ થાય એ પહેલાંના સમયમાં (જુરાસિક યુગ).
- ટાઇમશટલનો ઉપયોગ શાના માટે કરવામાં આવ્યો છે?→ એક સમયમાંથી બીજા સમયમાં જવા માટે.
- 2094માં પાછા આવ્યા ત્યારે દુનિયા કેમ બદલાઈ ગઈ?→ દિગ્વિજયના બૂટ નીચે એક પતંગિયું કચડાઈ ગયું – ભૂતકાળનો નાનો ફેરફાર ભવિષ્યને બદલી ગયો.
ચાડિયાનું ગીત / વર્ષના બાકીના ભાગ
Note: answers for these pages depend on the child’s reading; use the question pattern above.
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – story words
- ડાયનાસોર
- પતંગિયું
- ટાઇમશટલ
- જંગલ
- પગદંડી
Level 2 – meanings
- ગાઇડ
- મોકો
- યાત્રી
- સમસ્યા
- અસહ્ય
Level 3 – sentences
- દિગ્વિજય જુરાસિક યુગમાં ગયો.
- કોઈ વૃક્ષ કે ફૂલને અડવાનું નથી.
- નાની ભૂલનું મોટું પરિણામ આવે.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. વાર્તા કયા વર્ષની?
ઈ.સ. 2094.
2. ટાઇમશટલનું નામ?
TS-1.
3. દિગ્વિજય ક્યાં ગયો?
જુરાસિક યુગમાં.
4. મુખ્ય નિયમ શો?
પગદંડી પરથી ન ઊતરવું, કશાને ન અડવું.
5. દિગ્વિજય કેમ દોડ્યો?
ડાયનાસોરની ગર્જનાથી.
6. બૂટ નીચે શું હતું?
કચડાયેલું પતંગિયું.
7. પાછા આવ્યા ત્યારે દુનિયા કેવી?
રણ જેવી, ઘાસ-વૃક્ષ વગરની.
8. ‘તૈયાર હો’ ગીતના કવિ?
વસંત નાયક.
9. મોકો એટલે?
તક.
10. પગદંડી એટલે?
કેડી.
Frequently asked questions
What is Unit 8 of Std 5 Gujarati Kekarav?
Unit 8 (એકમ 8) is લીલાછમ ખેતરનો રખેવાળ, on pages 129 to 145. It has Vasant Nayak’s song તૈયાર હો, હોશિયાર હો, the time-travel story છેલ્લું પતંગિયું and the poem ચાડિયાનું ગીત.
What happens in છેલ્લું પતંગિયું?
Digvijay travels by time shuttle from 2094 to the dinosaur age, panics and leaves the safe path, and accidentally crushes a butterfly. Back in 2094 the world has become a barren desert.
What lesson does the story teach?
Even a tiny change can have huge effects – so rules that protect nature and the future must be followed.
What is a ટાઇમશટલ?
A time machine – a vehicle that travels from one time to another.
Why is the unit called ‘Guardian of the Green Field’?
It ends with the scarecrow (ચાડિયો) – the guardian of the green field.