ધોરણ 5 ગુજરાતી કેકારવ એકમ 7: ઢેબરાંનો ન્યાય
Answers to the activities on pages 109–128, the two-part story બકરીની અરજી in Gujarati, Pujalal Dave’s smiling song explained, number codes, feelings words, meanings, dictation and a quick test.
- 17exercises solved
- 1 song + 1 story
- 15word meanings
- 20pages
Unit 7 at a glance
એકમ 7 is a wonderful folk tale. Poor Chhajjukaka’s goat strays into a rich seth’s garden and is killed; when Kaka complains, the seth has him whipped. Kaki cannot write, so she ‘writes’ a petition in pictures on a wooden plank. On the way to the king, the couple share their dhebras with a temple priest – and in court, when twelve ministers can’t read the drawing, the king reads it perfectly, punishes the seth and rewards the couple… because he was the priest all along!
What your child learns
- Retells a two-part story
- Understands a picture-message
- Identifies who speaks and how they feel
- Finds meanings of expressions
- Lengthens sentences with describing words
- Writes short character notes
Poem: બનો હસનારા! – meaning
A cheerful song by Pujalal Dave (પૂજાલાલ દવે):
Smile challenge: sing it once with the biggest smile you can.
વાર્તા: બકરીની અરજી – સરળ ભાષામાં
એક હતા કાકા. આપણે એમને છજ્જુકાકા કહીશું. છજ્જુકાકાની પાસે મિલકતમાં એક ઝૂંપડી અને એક બકરી. આટલી મિલકતે કાકા સુખી હતા. એક દિવસ બકરી કાકાના હાથમાંથી દોરડું છોડાવી શેઠના બગીચામાં ઘૂસી ગઈ. માળીએ ડાંગ ફટકારી અને બાપડી બકરી ત્યાં ને ત્યાં મરી ગઈ.
કાકા શેઠ પાસે ફરિયાદ કરવા ગયા, તો શેઠે નોકરો પાસે કાકાને ચાર ચાબખા મરાવ્યા. કાકીનો ગુસ્સો માઝા મૂકી ગયો, “આપણે રાજાને અરજી કરીશું.” “પણ લખશે કોણ?” “હું લખીશ!” કાકીએ પાટિયા પર કોલસાથી ઝૂંપડી, બકરી, બગીચો અને ડાંગ દોરી. પાટિયું કાકાના ગળામાં ટાંગી દીધું.
રસ્તામાં મંદિરમાં એક પૂજારી મળ્યા. “ક્યાં ચાલ્યા, દોસ્ત?” કાકાએ અરજી બતાવી. પૂજારીએ પાટિયા પર આંગળી ફેરવી બધું સમજી લીધું. બંનેએ ઝાડ નીચે બેસી કાકીનાં ઢેબરાં ખાધાં. પૂજારીએ કહ્યું, “તારી પત્ની ઢેબરાં બહુ સ્વાદિષ્ટ બનાવે છે, હોં!”
બીજે દિવસે રાજદરબારમાં બાર પ્રધાનોએ વારાફરતી અરજી જોઈ – કોઈને કંઈ સમજાયું નહીં. અંતે રાજાએ પાટિયું હાથમાં લીધું, “આ તારું ઘર છે? બકરી આમ બાગમાં પેઠી? આ માળી? ને શેઠે તને ચાર ચાબખા માર્યા?” “જી, બરાબર!” રાજાએ શેઠને કોટડીમાં પૂરવાનો હુકમ કર્યો અને તેની મિલકતમાંથી પચીસ બકરીઓ અને પાંચસો રૂપિયા કાકાને અપાવ્યા.
રાજા હસીને બોલ્યા, “આખા દરબારમાં એક જ માણસ દિમાગવાળો છે – રાજા!” અને કાકા જતા હતા ત્યાં ઉમેર્યું, “તારી પત્નીને કહેજે કે તે ઢેબરાં બહુ સ્વાદિષ્ટ બનાવે છે!” કાકા સમજી ગયા – પેલા પૂજારી તો રાજા પોતે જ હતા!
બોધ – What the story teaches
Justice comes to those who speak up – and a wise ruler listens to the poorest of his people. અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવીએ તો ન્યાય મળે.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| ઢેબરાં | spiced millet flatbread | — |
| અરજી | petition | — |
| મિલકત | property | — |
| ડાંગ | big stick | — |
| ચાબખા | lashes | — |
| પાટિયું | wooden plank | — |
| દુષ્ટતા | wickedness | — |
| અંકુશ | control | કાબૂ |
| સફાઈ આપવી | to justify oneself | — |
| દાદ માંગવી | to seek justice | — |
| ફક્કડ | excellent | — |
| ધાસ્તી | fear | બીક |
| દબદબો | grandeur | ઠાઠમાઠ |
| શાણો | wise | સમજદાર |
| કોટડી | prison cell | — |
Std 5 Gujarati Kekarav એકમ 7 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
ગાઓ ગીતિકા. બનો હસનારા! (Pujalal Dave)
શું લખ્યું છે? જોડીમાં કામ કરીને ઉકેલો
Game: make chits with coded actions; whoever decodes first does the action.
સાંભળો, મન પડે તેટલી વાર વાંચો : બકરીની અરજી
વાતચીત
- વાર્તામાં સૌથી વધુ મજા ક્યાં આવી? શા માટે?→ open answer.
- વાર્તાનો કયો સંવાદ તમને બહુ ગમી ગયો? કેમ?→ open answer.
- માળીની જગ્યાએ તમે હો તો છજ્જુકાકાને કેવા પ્રશ્નો પૂછો?→ ‘બકરી ક્યાંથી ઘૂસી? શું નુકસાન કર્યું?’
- તમને ક્યાં પ્રાણીઓ બહુ ગમે? પ્રાણીઓને મદદ કેવી રીતે કરશો?→ open answer.
- છજ્જુકાકા રસ્તામાં મળે તો તમને કેવું થાય? શું કરો?→ open answer.
- ગામમાં તમારી સાથે કોઈએ અન્યાય કર્યો હોય તો શું કરો?→ વડીલોને કહીએ, સાચી ફરિયાદ કરીએ.
છજ્જુકાકા અને કાકી અરજી લખે છે તે ફકરો વાંચો – ચિત્રમાં અરજી લખો
કૌંસમાંથી નજીકના અર્થવાળો શબ્દ શોધી ખાલી જગ્યામાં લખો
- ઘોડિયામાં મૂકવાનું નાનું ગાદલું સુંવાળું ___ હતું. → નરમ, સખત નહીં – ‘પોચું’
- રાજસભામાં સૌથી ઊંચા સ્થાને મૂકેલા સિંહાસન પર રાજા બિરાજેલા/___ હતા. → બેઠેલા
- …પછી નક્કી કરજો કે એ બંને બેવકૂફ/___ હતા કે શાણા! → મૂર્ખ
- હજુ તો રાજાએ માત્ર ખાંડું જ ખખડાવેલું/___ ત્યાં તો સૈનિકો યુદ્ધ કરવા સજ્જ થઈ ગયા. → તલવારથી અવાજ જ કરેલો
- આ કાજુકતરી જબરી મીઠાઈ છે! …સ્વાદિષ્ટ/___ જ લાગે. → ગળી, મજેદાર
ત્રણ-ત્રણના જૂથમાં… વાક્યો પરથી અર્થ નક્કી કરો
- અંકુશમાં રાખવું → કાબૂમાં રાખવું (example)
- સફાઈ આપવી → પોતાની વાત સાચી છે તે સમજાવવું
- દાદ માંગવી → ન્યાય માંગવો
- ધડ કે માથા વગરની (વાત) → અર્થ વગરની, આધાર વગરની
લીટી દોરેલા શબ્દનો જેવો અર્થ… બીજા વાક્યમાંથી શોધો
- અરજી તો ફક્કડ લખાઈ છે. → સરસ, સુંદર
- અરજી ખોવાવાની હવે ધાસ્તી જ નહિ. → ડર, બીક
- અત્યારે પૂરેપૂરા રાજવી પોશાકમાં ને દબદબામાં હતા. → ઠાઠમાઠ
- રાજા બહુ ડાહ્યો! બહુ શાણો! → સમજદાર
બંને હાથ એક મિનિટ ઊંચા રાખો. કૌંસમાંથી શબ્દ મૂકી વાક્ય લાંબું કરો
જે વાક્ય ખરું હોય તેની પાછળ ✓ અને ખોટું હોય તેની પાછળ ✗ (ઘરકામ)
- શેઠના બગીચામાં જ્યાંથી બકરી ઘૂસી ત્યાંથી છજ્જુકાકા પણ ઘૂસ્યા. – ✗ (example)
- કાકાએ બગીચામાં જઈને માળીને બકરી બહાર કાઢવાની વિનંતી કરી. – ✓
- બકરીને જોરથી ડાંગ ફટકારી એમાં છજ્જુકાકાનો કોઈ વાંક ન હતો. – ✓
- છજ્જુકાકા કરતાં કાકી વધુ હોશિયાર હતાં. – ✓
- શેઠે છજ્જુકાકાને ચાર ચાબખા માર્યા. – ✗ – નોકરો પાસે મરાવ્યા
- કાકાને પોતાની સંપત્તિ પ્રત્યે સંતોષ હતો. – ✓
- કાકા અને કાકી બિલકુલ ભણેલાં ન હતાં તેથી અરજી નવી રીતે લખી શકે છે. – ✓
- છજ્જુકાકાની ફરિયાદ સાંભળીને શેઠને તેમના પ્રત્યે દયા આવે છે. – ✗
- પૂજારી અરજી અને ઢેબરાંનાં વખાણ કરે છે. – ✓
વાક્ય કોણ બોલે છે? તેને થતી લાગણી… (ગુસ્સો, દુઃખ, વેદના, દયા, ઠપકો, હાસ્ય, ખુશી)
- શેઠની આ દુષ્ટતા હું જોઈ નહિ રહું. → કાકી – ગુસ્સો (example)
- બકરી ભાગમાં ઘૂસાડીને પાછો હોશિયારી બતાવવા આવ્યો છે. → શેઠ – ગુસ્સો
- શેઠે મને ખખડાવીને ચાર ચાબખા મરાવ્યા. → કાકા – વેદના
- થોડાં પાંદડાં ખાધાં એમાં વળી મૂંગા પ્રાણીને મારી નખાતું હશે! → કાકી – દુઃખ/દયા
- અરજી બહુ ફક્કડ લખાઈ છે. → પૂજારી (રાજા) – ખુશી
- ડાંગ ફટકારી તો બાપડી ત્યાં ને ત્યાં મરી ગઈ. → કાકા – દુઃખ
- મને માર્યો એ તો અરજમાં લખ્યું નહિ. → કાકા – હાસ્ય/ઠપકો
‘હા… હા… હા…’ – આ સંવાદોમાં એવું તે શું છે કે હસવું આવ્યું?
એક મિનિટ માટે તાડાસન કરો. પ્રશ્નોના જવાબ
- બકરી છજ્જુકાકાના કાબૂમાં કેમ રહેતી નથી?→ લીલું ઘાસ જોઈ દોડી જાય.
- માળી બકરીને ડાંગ શા માટે ફટકારે છે?→ શેઠના બગીચાનાં પાંદડાં ખાતી હતી.
- બકરી અને કાકી વચ્ચે શી વાતચીત થાય છે?→ ‘દૂધ દે’ – ‘લીલુંછમ ખાવાનું દે’.
- શેઠે નોકર પાસે છજ્જુકાકાને શા માટે ચાબખા મરાવ્યા?→ બકરીની ફરિયાદ કરવા ગયા એટલે.
- છજ્જુકાકાને રસ્તામાં કોણ મળે છે?→ મંદિરના પૂજારી (વેશપલટો કરેલા રાજા).
- છજ્જુકાકા કે કાકીમાંથી વધુ હોશિયાર કોણ?→ કાકી – ચિત્ર દોરીને અરજી લખી.
- વાર્તામાં હવે આગળ શું બનશે?→ open answer.
ભાગ-2 : રાજાના દરબારમાં
વાતચીત / ‘હા’ કે ‘ના’
- પૂજારીને કાકીનાં ઢેબરાં સ્વાદિષ્ટ લાગે છે એટલે વખાણ કરે છે. – હા
- રાજા શેઠની મિલકતમાંથી કાકાને થોડી બકરીઓ અને સો-સોની પાંચ નોટ આપે છે. – ના – 25 બકરીઓ અને 500 રૂપિયા
- કાકા કાકીની આગળ રાજાની પ્રશંસા કરે છે. – હા
- રાજા ઘણી બધી ભાષા જાણતા હતા તેથી અરજી વાંચી શકે છે. – ના – પૂજારી બનીને પહેલેથી અરજી જોઈ હતી
- છજ્જુકાકાને રાજા અને પ્રધાનો બુદ્ધિશાળી લાગે છે. – ના – માત્ર રાજા
- કોટવાલને કહેવાથી રાજા શેઠને કોટડીમાં પૂરી દે છે. – હા
- પ્રધાનો અરજી વાંચી શકતા નથી એટલે કાકા પર ગુસ્સે થાય છે. – ના
‘શું કહે છે?’ વાળા વાક્યોને યોગ્ય ક્રમ
- સાચો ન્યાય આપવો હતો એટલે – રાજા છજ્જુકાકાને → (1) શેઠની મિલકતમાંથી તમને નુકસાની આપવામાં આવશે.
- પોતાનું દુઃખ વ્યક્ત કરવું હતું એટલે – છજ્જુકાકા કાકીને → (4) શેઠે મને ચાર ચાબખા મરાવ્યા.
- બાગમાં વધારે નુકસાન ન કરે એટલે – છજ્જુકાકા માળીને → (3) તમારા બાગમાં મારી બકરી ઘૂસી ગઈ છે, તેને બહાર કાઢો ને!
- ન્યાય મેળવવો હતો એટલે – કાકી છજ્જુકાકાને → (5) અરજી લઈને રાજા પાસે જાઓ…
- ઠપકો આપવો હતો એટલે – શેઠ છજ્જુકાકાને → (2) બકરી બાગમાં ઘુસાડીને પાછો ફરિયાદ કરવા આવ્યો છે.
- ઢેબરાંનાં વખાણ કરવાં હતાં એટલે – રાજા (પૂજારી) છજ્જુકાકાને → (6) કાકીએ બનાવેલાં ઢેબરાં તો મને બહુ ભાવ્યાં.
ત્રણ વાર તાળી પાડો. પ્રશ્નોના જવાબ / ટૂંકનોંધ
- છજ્જુકાકાની અરજી પ્રધાનો કેમ વાંચી શક્યા નહિ?→ તે અક્ષરોથી નહીં, ચિત્રોથી લખેલી હતી.
- રાજા અરજી કેમ સમજી ગયા?→ તેઓ પૂજારી બનીને પહેલેથી અરજી અને વાત જાણતા હતા.
- તમને રાજાની કઈ બાબતો ગમી?→ વેશપલટો કરી પ્રજાની વાત સાંભળે, સાચો ન્યાય આપે.
- ‘તારી પત્નીને કહેજે… ઢેબરાં બહુ સ્વાદિષ્ટ’ – આ વાક્ય પરથી શું ખબર પડે છે?→ પૂજારી જ રાજા હતા!
- વાર્તા પૂરી થયા પછી કાકા-કાકી કેવી રીતે રહેતાં હશે?→ સુખી, 25 બકરીઓ સાથે.
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – story words
- બકરી
- અરજી
- પાટિયું
- ઢેબરાં
- રાજા
Level 2 – feelings
- ગુસ્સો
- દુઃખ
- વેદના
- દયા
- ખુશી
Level 3 – sentences
- કાકીએ પાટિયા પર અરજી દોરી.
- રાજાએ સાચો ન્યાય આપ્યો.
- અમે તો સદાય હસનારા.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. બકરી કોના બગીચામાં ઘૂસી?
શેઠના.
2. બકરીને કોણે મારી?
માળીએ.
3. કાકાને ચાબખા કોણે મરાવ્યા?
શેઠે.
4. અરજી શેના પર લખાઈ?
પાટિયા પર (ચિત્રોથી).
5. રસ્તામાં કોણ મળ્યું?
પૂજારી.
6. પૂજારી ખરેખર કોણ હતા?
રાજા.
7. કાકાને શું મળ્યું?
25 બકરીઓ અને 500 રૂપિયા.
8. ‘બનો હસનારા’ના કવિ?
પૂજાલાલ દવે.
9. દાદ માંગવી એટલે?
ન્યાય માંગવો.
10. ધાસ્તી એટલે?
બીક.
Frequently asked questions
What is Unit 7 of Std 5 Gujarati Kekarav?
Unit 7 (એકમ 7) is ઢેબરાંનો ન્યાય, on pages 109 to 128. It has Pujalal Dave’s song બનો હસનારા! and the two-part story બકરીની અરજી.
How does Kaki write the petition if she can’t write?
She draws it with charcoal on a wooden plank – the hut, the goat, the garden and the beating.
Why could only the king read the petition?
Because he was the ‘priest’ Kaka met on the way, who had already heard the whole story and eaten Kaki’s dhebras.
Why is the unit called ‘ઢેબરાંનો ન્યાય’?
The king reveals himself by praising Kaki’s dhebras – the ‘justice of the dhebras’.
What punishment does the seth get?
He is jailed, and from his wealth Kaka receives 25 goats and 500 rupees.