ધોરણ 6 ગુજરાતી પલાશ પાઠ 6: રાષ્ટ્રીય શાયર… ઝવેરચંદ મેઘાણી
Answers to every exercise on pages 33–39, the life of Zaverchand Meghani in simple Gujarati, idioms, reasons, the order of how he collected folk literature, a model character sketch, dictation and a quick test.
- 10exercises solved
- Biography
- 13word meanings
- 7pages
Lesson 6 at a glance
This biography tells the life of Zaverchand Meghani (1896–1947) – the ‘child of the hills’ who grew up among Saurashtra’s mountains, collected folk songs and tales from village to village, wrote stirring freedom songs in ‘સિંધુડો’ (and went to jail for them), and was called ‘રાષ્ટ્રીય શાયર’ (national poet) by Gandhiji.
What your child learns
- Retells a life story in order
- Explains what folk literature is
- Uses idioms like પાનો ચઢાવવો
- Gives reasons with ‘કારણ કે’
- Writes a 100-word character sketch
- Knows Meghani’s major works
About the lesson: An introduction to Meghani
The lesson is compiled by the textbook board from Meghani’s life story.
Listen: find ‘ચારણકન્યા’ or ‘શિવાજીનું હાલરડું’ online and listen together.
જીવનચરિત્ર: ઝવેરચંદ મેઘાણી – સરળ ભાષામાં
‘એ… સિંધુડો જપ્ત થ્યો… સિંધુડો જપ્ત થ્યો…’ ઈ.સ. 1930ના સત્યાગ્રહ આંદોલનમાં ‘સિંધુડો’ નામની કવિતાની ચોપડીએ લોકોમાં દેશભક્તિનો પાનો ચઢાવ્યો. અંગ્રેજ સરકારે તેને જપ્ત કરી અને તેના સર્જકને બે વર્ષની સજા કરી. અદાલતમાં તેમણે ‘છેલ્લી પ્રાર્થના’ ગાઈ – ‘હજારો વર્ષની જૂની અમારી વેદનાઓ…’ – અને ન્યાયાધીશની આંખમાંથી પણ આંસુ છલકાયાં. આ સર્જક એટલે ઝવેરચંદ મેઘાણી.
28 ઑગસ્ટ, 1896ના રોજ ચોટીલામાં જન્મ. પિતા કાળીદાસ પોલીસ જમાદાર; તેમની બદલી ડુંગરાળ ગામોમાં થતી રહેતી. ડુંગરો, ખેતરો, નદીઓ વચ્ચે ઊછરેલા ઝવેરચંદ પોતાને ‘પહાડનું બાળક’ કહેતા.
કૉલેજમાં શરમાળ પણ કાવ્યપ્રેમી ઝવેરચંદને મિત્રો ‘વિલાપી’ કહેતા. પછી કલકત્તામાં નોકરી કરી, પણ સૌરાષ્ટ્રની ધરતી તેમને પાછા બોલાવતી રહી.
તેમણે ગામડે ગામડે ફરી બારોટ, ચારણ, ગઢવી અને સામાન્ય લોકો પાસેથી ગીતો, વાતો સાંભળી નોંધી અને ‘સૌરાષ્ટ્રની રસધાર’ જેવાં પુસ્તકોમાં લોકસાહિત્યનો ખજાનો ખોલ્યો. સિંહને ભગાડનારી ચારણની છોકરીને જોઈ ‘ચારણકન્યા’ ગીત રચ્યું.
બાળકો માટે ‘કિલ્લોલ’ અને ‘વેણીનાં ફૂલ’ જેવાં ગીતો લખ્યાં. ગાંધીજીએ તેમને ‘રાષ્ટ્રીય શાયર’નું બિરુદ આપ્યું. 1947માં તેમનું અવસાન થયું, પણ તેમનાં ગીતો આજે પણ ગવાય છે.
બોધ – What the story teaches
Love for your people, land and language can make you immortal. લોકોનો કવિ લોકહૃદયમાં જીવે છે.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the lesson, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| શાયર | poet | કવિ |
| જપ્ત | confiscated | — |
| સત્યાગ્રહ | non-violent protest | — |
| બુલંદ | loud | મોટો |
| વિકરાળ | fearsome | ભયાનક |
| ખમીરવંતું | spirited | જોશીલું |
| આકાંક્ષા | wish | ઇચ્છા |
| હાકોટો | shout | બૂમ |
| લોકસાહિત્ય | folk literature | — |
| પાનો ચઢાવવો | to encourage | — |
| બિરુદ | title of honour | — |
| નેસ | herders’ hamlet | — |
| સાવજ | lion | સિંહ |
Std 6 Gujarati Palash પાઠ 6 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
વાતચીત
- તમે ઝવેરચંદ મેઘાણીનું કોઈ ગીત સાંભળ્યું છે? કયું?→ ‘ચારણકન્યા’, ‘કસુંબીનો રંગ’, ‘શિવાજીનું હાલરડું’.
- લોકસાહિત્ય એટલે શું?→ લોકોના મોઢે પેઢી દર પેઢી ચાલતાં ગીતો, વાર્તાઓ, કહેવતો.
- તમારા વડીલો પાસેથી કોઈ લોકગીત કે વાર્તા સાંભળી છે?→ open answer.
પાઠમાંના અર્થ પ્રમાણે ✓ કે ✗
- ‘સિંધુડો’નાં કાવ્યો વાંચનાર કે સાંભળનારનો અંગ્રેજ સરકાર વિરુદ્ધ ગુસ્સો વધી જતો હતો. – ✓
- ઝવેરચંદ શરમાળ હતા પણ તેમને ઘણા મિત્રો હતા. – ✓
- ઝવેરચંદ પહાડ, ઝરણાં, વનરાજી વચ્ચે મોટા થયા. – ✓ – ‘પહાડનું બાળક’
- વાછરડીને સિંહથી બચાવનારી ચારણની છોકરીને જોઈને ઝવેરચંદે ‘ચારણ કન્યા’ ગીત રચ્યું. – ✓
- ઝવેરચંદે બધી વાર્તાઓ જેમ બોલાતી હોય તેમ જ લખી છે. – ✓
- મેઘાણીએ બાળકો, કિશોરો અને મોટેરાં એમ બધાં માટે ગીતો, વાર્તાઓ લખ્યાં છે. – ✓
- હીરબાઈ, આલેક કરપડો, જોગીદાસ ખુમાણ, દાના ભગત… વગેરે જીવતાં જાગતાં માણસો હતાં. – ✓
- ઝવેરચંદ મેઘાણી લોકકથાકાર તરીકે પ્રખ્યાત છે. – ✓
Check: compare each line with the biography; mark ✗ if your book’s text says otherwise.
રેખાંકિત શબ્દનો અર્થ કૌંસમાંથી શોધો (જૂથકાર્ય)
- બુલંદ અવાજે → મોટા અવાજે
- વિકરાળ → ભયાનક
- ખમીરવંતો → જોશીલો
- આકાંક્ષા → ઇચ્છા
- હાકોટો → બૂમ
વાક્ય વાંચી આપેલ શબ્દના સાચા અર્થની સામે ✓
- પાનો ચઢાવવો → પ્રોત્સાહન આપવું
- જપ્ત કરવું → લઈ લેવું (કબજામાં લેવું)
- ખજાનો ખોલવો → મૂલ્યવાન ભંડાર ખોલવો
- આંખમાં પાણી આવી જવું → આંસુ નીકળી આવવાં
પ્રશ્નોના જવાબ લખો
- મેઘાણીને ક્યાં ક્યાં ઉપનામ મળ્યાં હતાં?→ ‘રાષ્ટ્રીય શાયર’ (ગાંધીજીએ આપ્યું), ‘પહાડનું બાળક’.
- લોકસાહિત્ય એકઠું કરવામાં મેઘાણીને કઈ કઈ તકલીફો પડી હતી?→ ગામડે ગામડે રઝળવું પડ્યું, લોકો ગીત ગાતાં શરમાતાં, વાત બોલાય તેમ ઝડપથી નોંધવી પડતી.
- ઝવેરચંદ પોતાને ‘પહાડનું બાળક’ કેમ માનતા હતા?→ બાળપણ ડુંગરો, નદીઓ, જંગલો વચ્ચે વીત્યું હતું.
- ઝવેરચંદ વૅકેશનમાં લાખાપાદર શા માટે પહોંચી જતા?→ પિતા ત્યાં નોકરીએ હતા; ત્યાંના લોકો, ડુંગરો અને વાતો તેમને ગમતાં.
- ‘વેણીનાં ફૂલ’ અને ‘કિલ્લોલ’ પુસ્તકો કેમ ગમી જાય એવાં છે?→ બાળકો માટેનાં મધુર, સરળ, તાલબદ્ધ ગીતો છે.
કારણ લખો
- ‘સિંધુડો’ના સર્જકને બે વર્ષની સજા ફટકારવામાં આવી, કારણ કે… → તેનાં ગીતોથી લોકોમાં અંગ્રેજો સામે દેશભક્તિ જાગી હતી.
- ઝવેરચંદનો કાવ્ય રચવાનો શોખ વધતો જતો હતો, કારણ કે… → કુદરત અને લોકજીવન તેમને પ્રેરણા આપતાં.
- ઝવેરચંદના મિત્રોએ તેમને ‘વિલાપી’ નામ આપ્યું, કારણ કે… → તેઓ કરુણ, દર્દભર્યાં કાવ્યો લખતા.
- કૉલેજમાં ઝવેરચંદ તરફ સૌનું ધ્યાન ખેંચાયું, કારણ કે… → તેઓ કાઠિયાવાડી પહેરવેશમાં અને પોતાની આગવી રીતે રહેતા.
- મેઘાણી બારોટ, ચારણ, ગઢવીઓ પાસે જતા, કારણ કે… → તેમની પાસે લોકસાહિત્યનો ખજાનો હતો.
મેઘાણીએ લોકસાહિત્ય એકઠું કર્યું – ઘટનાનો ક્રમ
- સૌરાષ્ટ્રમાં ગામડે ગામડે ફરે.
- એ વ્યક્તિએ ખાસ કામ કર્યું હોય તો તેની વાતો લોકો પાસેથી જાણે.
- લોકો વાત કરે તે નોંધ લે.
- જેને ગીત યાદ હોય તે બોલે અને મેઘાણી તે લખી લે.
- ઘરે પહોંચીને લખાણ સરખું કરે કે લોકોને ગમે તે રીતે સુધારા કરે.
- મળેલી વાત પરથી વાર્તા બનાવે.
- આવાં ગીત અને વાર્તાઓ ભેગાં થાય એટલે તેની ચોપડી છપાવે.
કોષ્ટકમાં વિગતો ઉદાહરણ મુજબ લખો
- પહેરવેશ → બેંગલોરી ઘાટની ટોપી, કાઠિયાવાડી પહેરવેશ
- શારીરિક દેખાવ → ભીનો વાન, ઊંચા
- સ્વભાવ → શરમાળ
- આપેલું નામ → વિલાપી, રાષ્ટ્રીય શાયર
- વિશેષતા → લોકસાહિત્યવાળા, દેશપ્રેમી
Now fill the same rows for a person who inspires you.
ઝવેરચંદ મેઘાણીનું પાત્રાલેખન 100 શબ્દોમાં કરો
તળપદા શબ્દોનો ઉપયોગ / ગદ્યખંડમાં શબ્દ ગોઠવો
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – names
- ઝવેરચંદ
- મેઘાણી
- ચોટીલા
- સૌરાષ્ટ્ર
- ગાંધીજી
Level 2 – works
- સિંધુડો
- કિલ્લોલ
- ચારણકન્યા
- રસધાર
- યુગવંદના
Level 3 – sentences
- ગાંધીજીએ તેમને રાષ્ટ્રીય શાયર કહ્યા.
- મેઘાણીએ લોકગીતો ભેગાં કર્યાં.
- તેઓ પહાડનું બાળક હતા.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the lesson. Tap to check each answer.
1. મેઘાણીનો જન્મ ક્યાં?
ચોટીલામાં.
2. જન્મતારીખ?
28 ઑગસ્ટ, 1896.
3. ‘રાષ્ટ્રીય શાયર’ કોણે કહ્યા?
ગાંધીજીએ.
4. જપ્ત થયેલું પુસ્તક?
સિંધુડો.
5. કૉલેજમાં મિત્રોએ આપેલું નામ?
વિલાપી.
6. પોતાને શું કહેતા?
પહાડનું બાળક.
7. સિંહને ભગાડનારી છોકરી પરનું ગીત?
ચારણકન્યા.
8. બાળકો માટેનાં પુસ્તકો?
કિલ્લોલ, વેણીનાં ફૂલ.
9. ‘પાનો ચઢાવવો’ એટલે?
પ્રોત્સાહન આપવું.
10. ‘સાવજ’ એટલે?
સિંહ.
Frequently asked questions
What is Lesson 6 of Std 6 Gujarati Palash?
Lesson 6 (પાઠ 6) is રાષ્ટ્રીય શાયર… ઝવેરચંદ મેઘાણી, a biography on pages 33 to 39.
Why is Meghani called ‘રાષ્ટ્રીય શાયર’?
Gandhiji gave him the title for his stirring patriotic songs, like those in ‘સિંધુડો’.
What is લોકસાહિત્ય?
Folk literature – songs, tales and sayings passed down orally, which Meghani collected from villages of Saurashtra.
Which of Meghani’s works are for children?
‘કિલ્લોલ’ and ‘વેણીનાં ફૂલ’.
Why was ‘સિંધુડો’ confiscated?
The British government banned it because its songs inspired people against British rule during the 1930 satyagraha.