ધોરણ 3 ગુજરાતી કલશોર એકમ 10: ચાલો સૌને રમત મુબારક
Answers to every activity on pages 154–168, the story of Bile (young Swami Vivekananda) in Gujarati, traditional games like પાંચીકા and આંબલી-પીપળી, the songs explained, dictation and a quick test.
- 24exercises solved
- 2 songs + 1 story
- 18word meanings
- 15pages
Unit 10 at a glance
The last unit of કલશોર celebrates play. Harikrishna Pathak’s song finds fun in every season, children learn the traditional pebble game પાંચીકા with its rhymes, and the story of fearless little Bile – who sat still in meditation while a snake passed and swung from a ‘haunted’ banyan – ends with a surprise: Bile was Narendra, Swami Vivekananda.
Language work includes idioms like ‘ખોવાઈ જવું’, feelings words, retelling in first person, and a year-end picture revision.
What your child learns
- Plays and explains traditional games
- Retells the story of Bile
- Understands idioms and word meanings
- Rewrites a passage in first person
- Matches feelings to situations
- Revises the whole book through pictures
Poem: રમશું રમશું રેલમછેલ – meaning
A joyful song by Harikrishna Pathak (હરિકૃષ્ણ પાઠક):
Season game: for each verse, name one game you play in that season.
વાર્તા: બિલે – સરળ ભાષામાં
બિલે નામનો એક છોકરો. એટલો બધો તોફાની કે એનાં માબાપ તોબા પોકારી ઊઠે! ભાઈબંધો સાથે ચોરસિપાહીની રમત ખૂબ રમે. તેને પશુ-પંખી પણ ગમતાં – મોર, કબૂતર, કાકાકૌઆ, ચકલી, વાંદરા, બકરાં, ગાય અને ઘોડા સાથે તે વાતો કરે. કોઈ પૂછે, “બિલુ, મોટો થઈને શું બનીશ?” તો કહે, “ઘોડાનો રખેવાળ!”
બિલે નવી નવી રમતો પણ બનાવતો. એક વાર તેણે મિત્રોને ‘ધ્યાનની રમત’ શીખવાડી: “બધા આંખ બંધ કરીને બેસી જાઓ – જે સૌથી વધુ વાર સ્થિર બેસે તે જીતે.” મંદિરમાં બધા આંખ મીંચીને બેઠા.
એટલામાં મંદિરમાં એક સાપ નીકળ્યો! “સાપ, સાપ!” બૂમ પાડતા બધા મિત્રો ભાગી ગયા. પણ બિલે તો એટલો મગ્ન હતો કે હાલ્યો પણ નહીં. સાપ તેની પાસેથી શાંતિથી પસાર થઈ ગયો.
થોડી વાર પછી બિલેએ આંખ ખોલી. મિત્રો કહે, “તને અમારી બૂમો ન સંભળાઈ? મોટો સાપ આવ્યો હતો!” બિલે કહે, “હું તો મારી રમતમાં મશગૂલ હતો.”
બિલેને વડવાઈના હીંચકા બહુ ગમે. રોજ બપોરે વડ પર ચડે, પગ ભરાવીને ઊંધો લટકે, જાણે લંગૂર! એક વડીલે ડરાવ્યો, “બિલે, આ ઝાડ પર બ્રહ્મરાક્ષસ નામનું ભૂત રહે છે!” બિલે ખડખડાટ હસ્યો, “ભૂત આવશે તો એને પણ મારી સાથે હીંચકા ખવડાવીશ!” અને મોજથી હીંચકતો રહ્યો.
આ બિલેનું સાચું નામ હતું નરેન્દ્ર. આપણે સહુ તેમને સ્વામી વિવેકાનંદ તરીકે ઓળખીએ છીએ.
બોધ – What the story teaches
Courage and deep concentration can grow even from childhood play. નીડરતા અને એકાગ્રતા નાનપણથી કેળવાય છે.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| રેલમછેલ | plenty, to one’s heart’s content | — |
| ગેલ | merriment | — |
| લૂ | hot summer wind | — |
| વાછંટ | spray of rain | — |
| ઠેલમઠેલ | pushing and jostling | — |
| પાંચીકા | five pebbles (a game) | કૂકા |
| તોબા | exasperation | — |
| રખેવાળ | caretaker | — |
| ધ્યાન | meditation, concentration | — |
| મશગૂલ | absorbed | મગ્ન |
| નીડર | fearless | — |
| વડવાઈ | banyan’s hanging roots | — |
| લંગૂર | langur monkey | — |
| બ્રહ્મરાક્ષસ | a ghost in folk tales | — |
| આદત | habit | ટેવ |
| ફેરફૂદરડી | spinning round | — |
| આંબલી-પીપળી | a tree-climbing chasing game | — |
| ગાઉ | an old unit of distance | — |
Std 3 Gujarati Kalshor એકમ 10 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
ચાલો, ગાઈએ ગીતડું : રમશું રમશું રેલમછેલ
ચિત્ર જુઓ, જવાબ લખો
- આ ચિત્ર ક્યાંનું હોય એવું લાગે છે?→ બગીચાનું / બાલક્રીડાંગણનું.
- ચિત્રમાં કુલ કેટલાં બાળકો છે?→ આઠ (count carefully – include the girl with her grandpa).
- ચિત્રમાં બાળકો શું કરી રહ્યાં છે?→ હીંચકા ખાય છે, લપસણી પર ચડે છે, દડો ઉછાળે છે, ઢીંગલી સાથે રમે છે.
- બાળકો કઈ કઈ રમતો રમી રહ્યાં છે?→ હીંચકો, લપસણી, દડાની રમત.
- આમાંથી કઈ રમત તમને સૌથી વધુ ગમે છે? એ રમત કેવી રીતે રમાય?→ open answer.
- છેલ્લે આ રમત તમે ક્યારે રમ્યાં હતાં? ક્યાં-ક્યાં રમો છો?→ open answer.
- તમે એકસાથે કેટલાં દોરડાં કૂદી શકો?→ try it and count!
ચાલો રમીએ : પાંચીકા
Why it matters: these games build hand-eye coordination and counting – and keep old Gujarati rhymes alive.
વાંચો : બિલે
વાતચીત
- આ વાર્તામાંથી બિલેની કઈ રમત તમને સૌથી વધુ ગમી?→ e.g. ધ્યાનની રમત.
- તમારું બીજું નામ શું છે? ઘરમાં તમને કયા નામથી બોલાવે છે?→ open answer.
- ઘરે તમે એકલા રમો છો કે કોઈની સાથે?→ open answer.
- તમને કઈ રમત રમવાનું ખૂબ ગમે છે?→ open answer.
- તમે કેવાં-કેવાં તોફાન કરો છો?→ open answer.
- તમને મન ફાવે તે કરવાનું કહેવામાં આવે તો શું કરો?→ open answer.
- તમને વડીલો કઈ-કઈ શિખામણ આપે છે?→ open answer.
- તમારા ગમતા ખેલાડીનું નામ કહો.→ open answer.
- તમને કઈ જગ્યાએ હીંચકા ખાવાનું ગમે છે?→ open answer.
- તમને શાની બીક લાગે છે? ક્યારથી?→ open answer.
યોગ્ય વાક્યની સામે ✓ ની નિશાની કરો.
- શિવાની ખોવાઈ ગઈ છે. → (ક) શિવાની નાચવાનું શરૂ કરે પછી એને બીજી કોઈ ખબર રહેતી નથી. ✓
- મારા ગળે ઊતરતું નથી. → (અ) …હું આ વાત માનતો નથી… ✓
- નીડર → (ક) નીડર વ્યક્તિને અંધારાની-અજાણ્યાની બીક ન લાગે. ✓
- આદત → (ક) મને રોજ સવારે હળદરવાળું દૂધ પીવાની આદત છે. ✓
Idioms: ‘ખોવાઈ જવું’ here means being lost in something you love, not really lost!
જવાબ લખો
- બિલેને કઈ રમત બહુ ગમતી હતી?→ ધ્યાનની રમત (and ચોર-સિપાહી).
- વાર્તામાં કયાં કયાં પક્ષીનાં નામ છે?→ મોર, કબૂતર, કાકાકૌઆ, ચકલી.
- તમને ગમતાં ભજનની એક પંક્તિ લખો.→ open answer.
- ધ્યાનની રમતમાં કયા છોકરાની રમત તમને વધુ ગમી?→ બિલેની – સાપ આવ્યો તોય સ્થિર રહ્યો.
- બિલેએ કેમ રમત ન છોડી?→ તે રમતમાં એટલો મગ્ન હતો કે તેને સાપનો ખ્યાલ જ ન આવ્યો – અને તે નીડર હતો.
- ભૂતનું નામ શું હતું?→ બ્રહ્મરાક્ષસ.
વાક્ય સાચું હોય તો એક તાળી, ખોટું હોય તો બે તાળી પાડો.
- બિલે ખૂબ જ બેસૂરું ગાતો હતો. – બે તાળી
- બિલેને ગરબા ગાવાની આદત હતી. – બે તાળી – he loved bhajans
- બિલેને હાથી ખૂબ ગમતા. – બે તાળી – he loved peacocks, pigeons, monkeys, cows…
- બિલેને અંધારાની બીક લાગતી હતી. – બે તાળી – he was fearless
- બિલે એટલે સ્વામી વિવેકાનંદ. – એક તાળી
- વડીલની વાત સાંભળી બિલેએ હીંચકા ખાવાનું બંધ કર્યું. – બે તાળી – he laughed and kept swinging
ક્રમમાં ગોઠવો
- બિલેએ મિત્રોને ધ્યાનની રમત શીખવાડી.
- બિલેના મિત્રો ડરી ગયા.
- બિલેએ ધ્યાનની રમત છોડી નહીં.
- નાગ બિલે પાસેથી શાંતિથી પસાર થઈ ગયો.
- થોડીવાર પછી બિલેએ આંખો ખોલી.
જો આ જ વાત નરેન્દ્ર કહે તો કઈ રીતે કહે? લખો.
Rule: change તે → હું, તેના → મારા, નરેન્દ્ર → હું.
ખોટો અક્ષર કે શબ્દ છેકી વાક્ય ફરીથી લખો.
- એને ચોરસિપાહીની રમત બહુ ગમતી.
- બિલેને બીક લાગતી નહીં.
- બિલેને હીંચકા ખાવાની આદત પડી હતી.
- વડીલે બિલેને હીંચકા ન ખાવાની શિખામણ આપી.
- બિલે વડના ઝાડ પર હીંચકા ખાય.
- હું મોટો થઈને ઘોડાનો રખેવાળ બનીશ.
વાક્યો વાંચી કૌંસમાંથી લાગુ પડતાં વિધાનો ખાલી જગ્યામાં લખો.
- લતાએ મારા હાથમાંથી પેન્સિલ ઝૂંટવી લીધી. મને ગુસ્સો આવ્યો.
- આદ્યાને આજે પહેલી જ વખત પ્રાર્થના સંમેલનમાં ગાવાનું હતું. તેને ડર લાગ્યો.
- હરેશ રાત્રે અંધારામાં એકલો ધાબા પર ગયો. અચાનક તેના ખભા પર ગરોળી પડી. તેને બીક લાગી.
- વિશ્વાને તેના પપ્પાએ વાર્તાનું પુસ્તક ખરીદી આપ્યું તે ખૂબ ખુશ થઈ.
- સલોની તેની બહેનપણીઓ સાથે બગીચામાં રમવા ગઈ. તેને મઝા આવી.
ગીત : કેવી મજા
વાતચીત
- જોડીમાં ફેરફૂદરડી રમો. કેવી મજા પડી તે કહો.→ play it!
- આ ગીતમાં આપેલી હોય એમાંથી તમને કઈ કઈ રમત ગમે છે?→ open answer.
- ઘરમાં અને શાળામાં સંતાકૂકડી રમો ત્યારે તમે ક્યાં સંતાઓ છો?→ open answer.
- તમને કોઈ પ્રાણી કે પક્ષીનો અવાજ કાઢતાં આવડે છે?→ try: મ્યાઉં, ચૂં ચૂં, કા કા.
- ઘરમાં બેસીને રમવાની કઈ-કઈ રમત તમે જાણો છો?→ કેરમ, સાપ-સીડી, લૂડો, પાંચીકા.
- બિલ્લી-ઉંદર રમવામાં તમને શું બનવું ગમે? કેમ?→ open answer.
- આંબલી-પીપળી કઈ રીતે રમાય તે તમારા શિક્ષક પાસેથી જાણો.→ one child is the ‘chor’; others climb trees and must not be touched while on the ground.
કૌંસમાં રમતોનાં નામ આપ્યાં છે. આ રમતો નીચેનાં વાક્યોમાંથી જેને લાગુ પડે તેની સામે લખો.
- મહેશ ઝાડ પર ચડી ગયો. → આંબલી-પીપળી
- છાયા ખાટલા નીચે સંતાઈ ગઈ. → સંતાકૂકડી
- રૂપા એક જ શ્વાસે કંઈક બોલી ગઈ. → કબડ્ડી
- કૈરવીએ ચોરને પકડી પાડ્યો. → ચોર-સિપાઈ
- પૂજા ક્યૂકા ઉછાળે છે. → પાંચીકા
જોડકાં જોડો
- ફેરફૂદરડી → (ચ) ગોળ ગોળ ઘૂમવાની મજા
- ક્રિકેટ → (ગ) કૅચ પકડવાની મજા
- સંતાકૂકડી → (ક) છુપાઈ જવાની મજા
- આંબલી-પીપળી → (ખ) ઝાડ પર ચડવાની મજા
- ફૂટબોલ → (ઘ) ગોલ કરવાની મજા
જોડીમાં બોલાય તેવી બીજી રમતો કઈ?
- આંબલી → પીપળી (example)
- ખો → ખો
- ગિલ્લી → દંડા
- ઉંદર → બિલાડી
- બાસ્કેટ → બૉલ
- અડકો → દડકો
Last one: for ધમાલ, accept any pairing the child knows from local games.
વાંચો : જૂથમાં બેસી, વાંચી અધૂરી વાત પૂરી કરો.
ગૃહકાર્ય
| કોણ રમતાં હતાં? | રમતોનાં નામ |
|---|---|
| દાદા | ગિલ્લી-દંડા, ભમરડો |
| દાદી | પાંચીકા, દોરડાં |
| પપ્પા | લખોટી, ક્રિકેટ |
| મમ્મી | સંતાકૂકડી, કૂકા |
મોટેથી ગાઓ – ઓળખો / હસો
ત્રણ-ત્રણના જૂથમાં કામ કરો. કોઈ એક ચિત્ર પસંદ કરી તેના વિશે જૂથચર્ચા કરો.
Great revision: ask the child to name the unit each picture comes from.
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – games
- ખો-ખો
- કબડ્ડી
- પાંચીકા
- સંતાકૂકડી
- ક્રિકેટ
Level 2 – from the story
- ધ્યાન
- મંદિર
- વડવાઈ
- નીડર
- હીંચકો
Level 3 – sentences
- બિલે ધ્યાનમાં મગ્ન હતો.
- સાપ શાંતિથી પસાર થયો.
- બિલે એટલે સ્વામી વિવેકાનંદ.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. બિલે મોટો થઈને શું બનવા માગતો હતો?
ઘોડાનો રખેવાળ.
2. બિલેએ મિત્રોને કઈ રમત શીખવાડી?
ધ્યાનની રમત.
3. મંદિરમાં શું નીકળ્યું?
સાપ.
4. બિલે કેમ ન હાલ્યો?
રમતમાં મગ્ન હતો.
5. વડ પર કયું ભૂત રહે છે એવું વડીલે કહ્યું?
બ્રહ્મરાક્ષસ.
6. બિલેનું સાચું નામ?
નરેન્દ્ર (સ્વામી વિવેકાનંદ).
7. ‘ઝાડ પર ચડી ગયો’ – કઈ રમત?
આંબલી-પીપળી.
8. ‘એક જ શ્વાસે બોલી ગઈ’ – કઈ રમત?
કબડ્ડી.
9. ‘કટ કટ કણસલું…’ જવાબ?
ઘડિયાળ.
10. ‘રમશું રમશું રેલમછેલ’ના કવિ?
હરિકૃષ્ણ પાઠક.
Frequently asked questions
What is Unit 10 of Std 3 Gujarati Kalshor?
Unit 10 (એકમ 10) is ચાલો સૌને રમત મુબારક, on pages 154 to 168 – the last unit. It has Harikrishna Pathak’s play song, traditional pebble games, the story of Bile and the song ‘કેવી મજા’.
Who was Bile in the story?
Bile was the childhood name of Narendra, who became Swami Vivekananda.
What happened when the snake came during the meditation game?
All the friends ran away, but Bile was so absorbed that he didn’t move, and the snake passed by quietly.
What is the પાંચીકા game?
A traditional game with five pebbles tossed and caught while chanting rhymes like ‘તલ તલ તાતા, મારા હાથમાં સમાતા’.
How does the book end?
With a picture revision page showing scenes from every unit – children pick one and talk about it.