ધોરણ 6 ગુજરાતી પલાશ પાઠ 1: પર્વત તારા
Answers to every exercise on pages 1–3 of the Std 6 Gujarati textbook પલાશ, the meaning of Suresh Dalal’s prayer-poem પર્વત તારા, word building, spelling practice, dictation and a quick test.
- 10exercises solved
- Prayer-poem
- 12word meanings
- 4pages
Lesson 1 at a glance
The first lesson of પલાશ is a prayer-poem by Suresh Dalal. The poet sees God in everything – the mountains are His shoulders, the lake His eyes, the sea His vast heart, the rainbow His play of colours, the lion’s roar and the peacock’s call His voice.
What your child learns
- Explains a prayer-poem in simple words
- Matches nature words with qualities
- Builds words like સર્જનહાર, પાલનહાર
- Chooses the right verb form
- Spells શ/સ words correctly
- Explains poetic lines
About the poet: સુરેશ દલાલ
Suresh Dalal (born in Thane–Mumbai) is one of Gujarat’s best-loved poets for children and adults. Collections such as ‘એકાંત’, ‘તારીખનું ઘર’ and ‘નામ લખી દઉં’ are his; he received the Ranjitram Suvarnachandrak and the Sahitya Akademi Award.
Read aloud: the poem has a strong rhythm – recite it slowly, like a prayer.
કાવ્ય: પર્વત તારા – સરળ ભાષામાં
હે ઈશ્વર! પર્વત તારા ખભા છે અને સરોવર તારી આંખ. હું તને જોઉં છું – ક્યાંક ક્યાંક ને ક્યાંક.
દરિયો તારું દિલ વિશાળું; વૃક્ષો તારી વાત કરે છે. મેઘધનુષ્યના રંગોમાં તું રમી રહ્યો છે.
તું તણખલાંને તારનારો અને ઝરણાંનો નાદ છે. ફૂલફૂલની રંગસુગંધ તારી સોગાદ છે.
સિંહ, વાઘ, કોયલ, બુલબુલ, પતંગિયાં – સૂર્ય, ચંદ્ર, તારા અને આગિયા, ભમરા – બધાંમાં તું છે. રાડ, ત્રાડ ને લાડ સાથે મોરપીંછનો સૂર – જાણે સંતાકૂકડી રમતો તું ક્યારેક નજીક, ક્યારેક દૂર.
અજવાળા અને અંધારાની નદી વહે છે; એમાં મારી હોડીને કોણ હંકારે છે? – તું જ, હે ઈશ્વર!
બોધ – What the story teaches
God can be seen in every part of nature – let us love and protect it. કુદરતના દરેક અંશમાં ઈશ્વરનાં દર્શન થાય છે.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the lesson, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| ખંભા | shoulders | ખભા |
| સરવર | lake | સરોવર |
| વિશાળું | vast | મોટું |
| રળિયાત | beautiful | સુંદર |
| તરણું | blade of grass | તણખલું |
| નાદ | sound | અવાજ |
| સોગાદ | gift | ભેટ |
| આગિયા | fireflies | — |
| ત્રાડ | roar | ગર્જના |
| હંકારવું | to steer | ચલાવવું |
| સૂર | tune, note | સ્વર |
| તારણહાર | saviour | — |
Std 6 Gujarati Palash પાઠ 1 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
વાતચીત
- આપણે પ્રાર્થના કેમ કરીએ છીએ?→ ઈશ્વરનો આભાર માનવા, શાંતિ અને શક્તિ મેળવવા.
- તમને કયાં-કયાં કુદરતી સ્થળોએ જવું ગમે છે? કેમ?→ પર્વત, દરિયાકિનારો, જંગલ – open answer.
- મેઘધનુષ્ય વિશે તમે શું જાણો છો?→ વરસાદ પછી સૂર્યપ્રકાશથી સાત રંગનું મેઘધનુષ્ય રચાય.
- નદી, સરોવર, દરિયો, પર્વત વગેરે કેવી રીતે બન્યા હશે?→ કુદરતી રીતે – વરસાદ, ધરતીની હલચલથી.
- આપણે ઈશ્વરને ‘તું’ કહીને કેમ સંબોધી શકીએ છીએ?→ ઈશ્વર આપણા સૌથી નજીકના, પોતાના છે.
ઉદાહરણ મુજબ જોડો અને વાક્ય બનાવો
- દરિયો → વિશાળ – ખારાશ (example: ક-2-ઉ) → વિશાળ દરિયાની ખારાશની મદદથી આપણે મીઠું પકવીએ છીએ.
- સૂર્ય → આકાશ – ગરમી → આકાશમાં સૂર્ય ગરમી આપે છે.
- મેઘધનુષ્ય → રંગ – વરસાદ → વરસાદ પછી રંગબેરંગી મેઘધનુષ્ય દેખાય છે.
- સિંહ → ત્રાડ – કેશવાળી → કેશવાળીવાળો સિંહ ત્રાડ નાખે છે.
- નદી → કાંઠો – પ્રવાહ → નદીનો પ્રવાહ કાંઠા સુધી ભરાયો.
ઉદાહરણ મુજબ શબ્દરચના કરો
- તારે તે → તારણહાર (example)
- સર્જન કરે તે → સર્જનહાર
- પાલન કરે તે → પાલનહાર
- રક્ષણ કરે તે → રક્ષણહાર
- દેખે તે → દેખણહાર
- ખેલે તે → ખેલણહાર
નજીકનો અર્થ શોધી ✓
- ફૂલફૂલની રંગસુગંધે તારી છે સોગાદ… → (બ) ફૂલોની સુવાસ અને રંગ એ કુદરતી ભેટ છે.
- તું તરણાંનો તારણહારો, ઝરણાંનો તું નાદ → (ક) તણખલાંને તારનાર અને ઝરણાંના અવાજમાં ઈશ્વર તું જ છે.
- એમાં મારી હોડીને આ કોણ હંકારે? → (અ) મારી જીવનનૈયાને કોણ ચલાવતું હશે?
ખોટા વિકલ્પો છેકી સાચું વાક્ય બનાવો
- લોકો જુદાં જુદાં કામ કરીને આજીવિકા મેળવે.
- ગુજરાતમાં દિવસે દિવસે ઉદ્યોગોનો વિકાસ પામ્યો.
- ભગવાને સૃષ્ટિનું સર્જન કર્યું.
- પરીક્ષા નજીક આવતાં તેણે તૈયારી આરંભી.
કૌંસમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો
- નુક…ન (સા, શા) → નુકસાન
- સમ…(સ્યા, શ્યા) → સમસ્યા
- …વણ (શી, સી) → સીવણ
- …કાર (શિ, સિ) → શિકાર
- …રોવર (શ, સ) → સરોવર
- …બાશી (સા, શા) → શાબાશી
- રિ…સ (શે, સે) → રિસેસ
- વિ…ષ (ષે, શે) → વિશેષ
નીચેની પંક્તિ સમજાવો
આપેલા શબ્દોને લાગુ પડતા શબ્દો ઉદાહરણ મુજબ લખો
- દરિયો → પાણી, હોડી, મોજાં, મીઠું, માછલી, દીવાદાંડી, શંખ (example)
- વૃક્ષ → ડાળી, પાંદડાં, ફળ, ફૂલ, છાંયો, માળો
- પર્વત → શિખર, ખીણ, ઝરણું, ગુફા, ખડક
- આકાશ → સૂર્ય, ચંદ્ર, તારા, વાદળ, મેઘધનુષ્ય
- નદી → કાંઠો, પ્રવાહ, પુલ, ઘાટ, રેતી
પ્રશ્નોના જવાબ લખો
- કવિ પ્રકૃતિમાં કોનાં દર્શન કરે છે?→ ઈશ્વરનાં.
- કવિ કોને ભગવાનની આંખ ગણે છે?→ સરોવરને.
- ‘વિશાળ દિલ’ હોવું એટલે શું?→ ઉદાર, મોટા મનનું હોવું.
- મેઘધનુષ્ય અને મોરપીંછમાં શી સમાનતા હોય છે?→ બંને રંગબેરંગી હોય છે.
- સૂર્ય અને ચંદ્ર એકબીજા સાથે સંતાકૂકડી રમતાં હોય એવું કેમ લાગે છે?→ દિવસે સૂર્ય દેખાય ને ચંદ્ર સંતાય; રાત્રે ચંદ્ર દેખાય ને સૂર્ય સંતાય.
તો શું થાય? વિચારો અને લખો
- જો નદી આપણને પાણી આપવાની ના કહી દે તો… → પીવા, ખેતી કે નહાવા પાણી ન મળે; જીવન અટકી જાય.
- જો વૃક્ષો જ ન હોય તો… → છાંયો, ફળ, ઓક્સિજન ન મળે; પંખીઓના માળા ન રહે.
- જો સૂર્ય સાવ ઠંડો થઈ જાય તો… → ધરતી થીજી જાય, છોડ ઊગે નહીં.
- જો બધાં જીવજંતુઓ આપણી પૃથ્વી પરથી ગાયબ થઈ જાય તો… → પરાગનયન ન થાય, ફૂલ-ફળ ન આવે, કુદરતનું ચક્ર તૂટી જાય.
પ્રવૃત્તિ: collect prayer songs from the library and read them.
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – nature
- પર્વત
- સરોવર
- દરિયો
- ઝરણું
- મેઘધનુષ્ય
Level 2 – શ/સ
- સરોવર
- શિકાર
- શાબાશી
- સીવણ
- વિશેષ
Level 3 – sentences
- પર્વત તારા ખભા છે.
- દરિયો તારું દિલ વિશાળું.
- મારી હોડીને તું જ હંકારે.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the lesson. Tap to check each answer.
1. ‘પર્વત તારા’ના કવિ?
સુરેશ દલાલ.
2. આ કાવ્ય કયા પ્રકારનું છે?
પ્રાર્થના.
3. પર્વતને કવિ શું કહે છે?
ઈશ્વરના ખભા.
4. સરોવરને?
ઈશ્વરની આંખ.
5. મેઘધનુષ્ય સાથે શું જોડાય?
રંગ અને વરસાદ.
6. સર્જન કરે તે?
સર્જનહાર.
7. ‘સોગાદ’ એટલે?
ભેટ.
8. રાત્રિના અંધકારમાં ટમટમતું જીવડું?
આગિયો.
9. સિંહનો અવાજ?
ત્રાડ.
10. ‘નુક_ન’માં શું આવે?
સા – નુકસાન.
Frequently asked questions
What is Lesson 1 of Std 6 Gujarati Palash?
Lesson 1 (પાઠ 1) is પર્વત તારા, a prayer-poem by Suresh Dalal, on pages 1 to 4.
What is the poem પર્વત તારા about?
The poet sees God in all of nature – mountains, lakes, seas, rainbows, animals, the sun, moon and stars.
What are the -હાર words in Exercise 3?
સર્જનહાર, પાલનહાર, રક્ષણહાર, દેખણહાર, ખેલણહાર (and the example તારણહાર).
What does ‘સોગાદ’ mean?
A gift (ભેટ).
Who is Suresh Dalal?
A celebrated Gujarati poet, author of ‘એકાંત’ and ‘તારીખનું ઘર’, winner of the Ranjitram Suvarnachandrak and the Sahitya Akademi Award.