ધોરણ 6 ગુજરાતી પલાશ પાઠ 4: દૃષ્ટિ પારની સૃષ્ટિ
Answers to the exercises on pages 21–28, Dr. Jayant Narlikar’s science-fiction story દૃષ્ટિ પારની સૃષ્ટિ retold in simple Gujarati, Mars and the Viking-1 lander, dictation and a quick test.
- 4exercises solved
- Science fiction
- 12word meanings
- 8pages
Lesson 4 at a glance
A clever science-fiction story by India’s famous astrophysicist Dr. Jayant Narlikar. Young Chhotu’s family lives in a hidden underground city with artificial air – and only at the end do we realise they are Martians! When an Earth lander (Viking-1) touches down and scoops up soil looking for life, the Martian scientists watch it on their screens and decide to stay hidden. Earth concludes there is no life on Mars – life ‘beyond sight’.
What your child learns
- Retells a science-fiction story
- Understands the twist in point of view
- Talks about space exploration
- Separates fact from fiction
- Learns science words
- Imagines life on other planets
About the writer: ડૉ. જયંત વિષ્ણુ નારલીકર
Dr. Jayant Vishnu Narlikar is a world-famous Indian astrophysicist who also writes science fiction in Marathi and English. He was awarded the Padma Vibhushan.
Fact check: NASA’s Viking-1 really landed on Mars on 20 July 1976 and scooped soil with a robotic arm.
વિજ્ઞાનકથા: દૃષ્ટિ પારની સૃષ્ટિ – સરળ ભાષામાં
છોટુ અને તેનો પરિવાર જમીનની નીચે કૃત્રિમ વાતાવરણમાં રહે છે. યંત્રો પ્રાણવાયુ, પાણી અને પ્રકાશની વ્યવસ્થા કરે છે. ઉપર જમીન પર અતિશય ઠંડી છે – ખાસ સ્પેસસૂટ પહેરેલા તાલીમ પામેલા માણસો જ ત્યાં જઈ શકે. છોટુના પપ્પા એવા જ નિરીક્ષક છે.
એક દિવસ નિરીક્ષક યંત્રોએ ખબર આપી – આકાશમાંથી કોઈક વાહન આપણા ગ્રહ તરફ આવી રહ્યું છે! વૈજ્ઞાનિકોની સભા ભરાઈ. ‘આ યાન આપણા અસ્તિત્વ વિશે જાણે તો શું થાય?’ અધ્યક્ષે નક્કી કર્યું – આપણે છુપાયેલા રહીશું અને ફક્ત નિરીક્ષણ કરીશું.
યાન જમીન પર ઊતર્યું. તેમાંથી એક યાંત્રિક હાથ બહાર આવ્યો અને માટીના નમૂના લેવા લાગ્યો. છોટુ પપ્પા સાથે નિયંત્રણ-કક્ષમાં સ્ક્રીન પર આ બધું જોતો હતો. એના મનમાં લાલ બટન દબાવવાની ઇચ્છા જાગી…
થોડી વાર યાંત્રિક હાથ અટકી ગયો, પણ પછી ફરી કામે લાગ્યો. માટીના નમૂના તપાસી પૃથ્વીના વૈજ્ઞાનિકોએ જાહેર કર્યું – ‘વાઇકિંગ-1ને મંગળ પર જીવસૃષ્ટિના કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી.’
મંગળવાસીઓ હસ્યા. જીવસૃષ્ટિ તો હતી – પણ પૃથ્વીવાસીઓની દૃષ્ટિ પાર! છોટુને થયું, ‘કોઈક દિવસ હું એમને મળીશ.’
બોધ – What the story teaches
Absence of evidence is not evidence of absence – keep an open, curious mind. જે દેખાતું નથી તે નથી જ – એવું હંમેશાં હોતું નથી.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the lesson, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| ભોંયરું | underground chamber | — |
| વસાહત | settlement, colony | — |
| નિરીક્ષક | observer | — |
| કેન્દ્રીય | central | મુખ્ય |
| અપેક્ષિત | expected | — |
| પ્રાણવાયુ | oxygen | ઑક્સિજન |
| નિવેદન | statement | — |
| અસ્તિત્વ | existence | હયાતી |
| તંત્રજ્ઞ | engineer, technician | — |
| અવકાશયાન | spacecraft | — |
| યાંત્રિક હાથ | robotic arm | — |
| નમૂનો | sample | — |
Std 6 Gujarati Palash પાઠ 4 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
વાતચીત
- તમને વાર્તામાં ક્યાં નવાઈ લાગી? શાની?→ વાર્તા કહેનારા તો મંગળ ગ્રહના રહેવાસી છે – એ જાણીને.
- બીજા ગ્રહો પર જીવો હોય તો કેવા હોઈ શકે?→ open answer.
- છોટુની જગ્યાએ તમે હોત તો તમે શું કર્યું હોત?→ open answer.
- તમે બીજાને આ વાર્તા વાંચવા માટે ભલામણ કરશો? શું કહેશો?→ open answer.
- આ ઘટના વાસ્તવિક લાગે છે કે કાલ્પનિક? કેમ?→ કાલ્પનિક (વિજ્ઞાનકથા) – પણ વાઇકિંગ યાન સાચું હતું.
- કોઈ વાહન ન ધરતી પર ચાલતું હોય, ન આકાશમાં ઊડતું હોય કે ન પાણીમાં તરતું હોય – તેવું વાહન હોય?→ અંતરિક્ષયાન, ભૂગર્ભ ટ્રેન – વિચારો.
‘છોટુ કેટલી વાર તને… વાક્ય પપ્પાનું નહિ, માનું હતું’ સુધીની વાર્તા વાંચો અને જવાબ આપો
- ભોંયરાના રસ્તે કેવા માણસોને જવાની છૂટ હતી?→ ખાસ તાલીમ પામેલા, ખાસ સ્પેસસૂટ પહેરેલા માણસોને.
- છોટુને મોટા થઈને કેવું કામ કરવું છે?→ પપ્પાની જેમ સપાટી પર જઈ નિરીક્ષણ કરવાનું.
- નિરીક્ષક યંત્રો કેવી પરિસ્થિતિના ફોટા પાડે?→ સપાટી પરની – આકાશમાંથી આવતાં યાન, વાતાવરણ.
- છોટુનો પરિવાર કેવા વાતાવરણમાં જીવે છે?→ જમીનની નીચે કૃત્રિમ વાતાવરણમાં.
- માણસ સ્પેસસૂટ વિના મંગળની જમીન પર જાય તો શું થાય?→ પ્રાણવાયુ ન મળે, અતિશય ઠંડીમાં જીવી ન શકે.
વાર્તા અનુસાર આ ફકરાની કઈ વાતો સાચી નથી? લીટી કરો
બાકીની પ્રવૃત્તિઓ
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – space
- મંગળ
- ગ્રહ
- યાન
- અવકાશ
- સ્પેસસૂટ
Level 2 – science words
- નિરીક્ષક
- પ્રાણવાયુ
- અસ્તિત્વ
- વૈજ્ઞાનિક
- નમૂનો
Level 3 – sentences
- છોટુ જમીનની નીચે રહે છે.
- યાંત્રિક હાથે માટીના નમૂના લીધા.
- મંગળ પર જીવસૃષ્ટિ છુપાયેલી હતી.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the lesson. Tap to check each answer.
1. વાર્તાના લેખક?
ડૉ. જયંત નારલીકર.
2. છોટુ ક્યાં રહે છે?
જમીનની નીચે (મંગળ પર).
3. પૃથ્વીનું યાન?
વાઇકિંગ-1.
4. યાન શું લેતું હતું?
માટીના નમૂના.
5. મંગળવાસીઓએ શું નક્કી કર્યું?
છુપાયેલા રહી નિરીક્ષણ કરવું.
6. પૃથ્વીના વૈજ્ઞાનિકોનું તારણ?
મંગળ પર જીવન નથી.
7. પ્રાણવાયુ એટલે?
ઑક્સિજન.
8. અસ્તિત્વ એટલે?
હયાતી.
9. સ્પેસસૂટ કેમ જરૂરી?
ઠંડી અને હવા વિના જીવવા.
10. વાર્તાનો પ્રકાર?
વિજ્ઞાનકથા.
Frequently asked questions
What is Lesson 4 of Std 6 Gujarati Palash?
Lesson 4 (પાઠ 4) is દૃષ્ટિ પારની સૃષ્ટિ, a science-fiction story by Dr. Jayant Narlikar on pages 21 to 28.
What is the twist in the story?
The narrators are Martians living underground; they watch Earth’s Viking-1 lander from hiding, so Earth wrongly concludes there is no life on Mars.
Who is Chhotu?
A Martian boy whose father is an observer; he watches the Earth lander on screens and dreams of meeting Earth people.
Was Viking-1 real?
Yes – NASA’s Viking-1 landed on Mars in 1976 and tested soil samples for signs of life.
What does the title mean?
‘A world beyond sight’ – life that exists but cannot be seen from Earth.