ધોરણ 4 ગુજરાતી (દ્વિતીય ભાષા) પતરંગો એકમ 5: ખીણમાં તારા : સાપુતારા
Answers to every activity on pages 59–72, the travelogue સાપુતારાનો પ્રવાસ in Gujarati, the butterfly song and Ramanlal Soni’s bear-and-lion poem explained, riddles, funny jungle news, family relations, dictation and a quick test.
- 17exercises solved
- 2 poems + travelogue
- 15word meanings
- 14pages
Unit 5 at a glance
એકમ 5 takes the class on a school trip to Saputara, the hill station in Dang: early bus from Surat, the saffron sunrise over the hills, the Dangi people and their bamboo crafts, Ahwa, the sunset point – and at night, the lamps of the valley houses looking like stars fallen into the valley. A butterfly song, a maze and Ramanlal Soni’s poem of a clever bear who tricks a lion into a beehive forest complete the unit.
What your child learns
- Reads and discusses a travelogue
- Finds places on a map of Gujarat
- Chooses meanings from context
- Solves riddles
- Names family relations
- Writes sentences from pictures
Poem: રંગીલાં રંગીલાં પતંગિયાં – meaning
A lively butterfly song:
Garden time: count the colours on one butterfly – without catching it!
વાર્તા: સાપુતારાનો પ્રવાસ – સરળ ભાષામાં
અમે શાળામાંથી સાપુતારાનો પ્રવાસ ગોઠવ્યો. સુરતથી બસમાં અમે વહેલા નીકળી પડ્યા. વઘઈ આવ્યું ને સૂર્યોદય થયો. અમે ડાંગ જિલ્લામાં દાખલ થઈ ચૂક્યાં હતાં. ડાંગમાં ડુંગરોની હાર અને મોટો ભાગ જંગલોથી છવાયેલો છે, જ્યાં વાઘ, દીપડા, હરણ વસે છે.
ડાંગના લોકો ‘ડાંગી’ કહેવાય. વાંસના ટોપલા, ટોપલી, પંખા લઈ ડાંગીઓ અમને વીંટળાઈ વળ્યા; વાંસનાં હરણ, મોર, કબૂતર જેવાં રમકડાં પણ હતાં. અહીં સાગનાં ઝાડ પણ ખૂબ થાય છે.
ઊગતા સૂરજનાં કિરણોથી ડુંગરો કેસરી રંગના દેખાતા હતા. અમે ડાંગ જિલ્લાના મુખ્ય મથક આહવાની આશ્રમશાળા જોઈ. પછી બસ સાપુતારાના વાંકાચૂંકા રસ્તે ઊંચે ને ઊંચે ચઢવા લાગી. સાપુતારા એટલે ‘સાપોનું રહેઠાણ’ – ગુજરાતનું ડુંગરી મથક અને હવા ખાવાનું સારું સ્થળ.
અમે ભોજન કરી આરામ કર્યો અને ફરવા નીકળ્યા. ઊગતા-આથમતા સૂરજને જોવાની અહીં મજા પડે છે; બોલાયેલા શબ્દનો પડઘો સાંભળવાની પણ ખૂબ મજા પડે. બાગમાં ફર્યાં, મ્યુઝિયમ જોયું, મધમાખી-ઉછેર-કેન્દ્રમાંથી મધ લીધું.
સૂતાં પહેલાં અમે નીચે ખીણ તરફ જોયું તો નવાઈ લાગી. ડાંગીઓનાં છૂટાંછવાયાં મકાનોમાં દીવાનો રંગીન પ્રકાશ દેખાતો હતો – જાણે આકાશના તારા ખીણમાં ના આવી ગયા હોય! પ્રવાસ કરી મોડી રાત્રે અમે પાછાં સુરત પહોંચ્યાં.
બોધ – What the story teaches
Travel opens our eyes – every corner of Gujarat has its own people, crafts and beauty. પ્રવાસથી નવું જોઈએ, નવું શીખીએ.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| પ્રવાસ | trip | — |
| સૂર્યોદય | sunrise | — |
| ખીણ | valley | — |
| ડુંગર | hill | — |
| ડાંગી | people of Dang | — |
| વાંસ | bamboo | — |
| સાગ | teak | — |
| મુખ્ય મથક | headquarters | — |
| આશ્રમશાળા | residential school | — |
| હવા ખાવાનું સ્થળ | hill resort | — |
| પડઘો | echo | — |
| હરિયાળો | green, lush | — |
| આફત | trouble | — |
| લબલબ | licking greedily | — |
| મધપૂડો | beehive | — |
Std 4 Gujarati Second Language Patrango એકમ 5 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
ચાલો, ગાઈએ ગીતડું : રંગીલાં રંગીલાં પતંગિયાં
ચિત્ર જુઓ. તમને શું-શું દેખાય છે, તે બધાંને કહો
તમે જંગલ/વાડી વિસ્તારમાં ફરવા ગયા છો? ભુલભુલામણી
વાંચો : સાપુતારાનો પ્રવાસ
વાતચીત
- સાપુતારા વિશેની કઈ વાત જાણીને તમને સૌથી વધુ મજા પડી?→ open answer.
- તમે કોઈ દિવસ પ્રવાસમાં ગયાં છો? ક્યાં?→ open answer.
- તમને મમ્મી-પપ્પા સાથે કઈ જગ્યાએ ફરવા જવું ગમે?→ open answer.
- તમને શાળામાંથી કઈ જગ્યાએ ફરવા જવું ગમે?→ open answer.
- બે-ત્રણ દિવસ ફરવા જવાનું હોય તો કઈ-કઈ વસ્તુઓ સાથે લઈ જાઓ?→ કપડાં, પાણીની બૉટલ, નાસ્તો, દવા, ટોપી.
- તમે ઊગતો કે આથમતો સૂરજ જોયો છે? કેવું લાગ્યું?→ open answer.
- તમે કોઈ દિવસ ડુંગર ઉપર ચઢ્યાં છો?→ open answer.
સાચો જવાબ શોધો અને લખો
- હવા ખાવાનું સ્થળ એટલે કેવું સ્થળ?→ (બ) જ્યાં હવા સારી અને ચોખ્ખી હોય તેવું સ્થળ.
- ડાંગમાં રહેનારા ડાંગી, જામનગરમાં જામનગરી… તો અમદાવાદમાં રહેનારા?→ (ક) અમદાવાદી.
- ડુંગરો કેસરી રંગના કેમ દેખાતા હતા?→ (બ) વહેલી સવારનો કેસરી રંગનો તડકો ડુંગર ઉપર પડતો હતો માટે.
- હરિયાળો પ્રદેશ એટલે શું?→ (અ) લીલોતરીવાળી જગ્યા.
- આકાશના તારા ખીણમાં આવી ગયા હોય એવું કેમ લાગતું હતું?→ (બ) ડાંગીઓનાં મકાનોમાં દીવાનો પ્રકાશ દેખાતો હતો માટે.
જુઓ અને લખો – ચિત્રની જગ્યાએ શબ્દ
- વાંદરાને કેળાં બહુ ભાવે છે. (example)
- જંગલમાં વાઘ, દીપડા અને હરણ જેવાં પશુ રહે છે.
- લોકો વાઘબારશના દિવસે વાઘની પૂજા કરે છે.
- સાપુતારા એટલે સાપનું ઘર.
એક શબ્દમાં ભૂલ છે. સુધારીને લખો
- ગોઠવીયો → ગોઠવ્યો (example)
- પરવાસીઓ → પ્રવાસીઓ
- નીકળયા → નીકળ્યા
- જિલ્લલાનું → જિલ્લાનું
- રસતો → રસ્તો
- sentence 6 → find the misspelt word and rewrite correctly
ગીત ગાઓ : રીંછ એકલું ફરવા ચાલ્યું (Ramanlal Soni)
- રીંછ ક્યાં ફરવા જતું હશે?→ જંગલમાં.
- સિંહને જોઈને રીંછને આફત આવી પડી હોય એવું કેમ લાગ્યું?→ સિંહ તેને ખાઈ જઈ શકે.
- જીભ લબલબ થવી એટલે શું?→ ખાવાનું મન થવું, મોંમાં પાણી આવવું.
- સિંહની જીભ લબલબ કેમ થતી હશે?→ મધ ખાવાની લાલચથી.
- આફત ટાળવા માટે રીંછે સિંહને સોટી કેમ નહીં મારી હોય?→ સિંહ વધારે બળવાન છે; યુક્તિ વધુ કામની.
- રીંછને મધમાખીઓ કેમ નહીં કરડી હોય?→ તેના જાડા વાળ છે / તે પાછળ રહ્યું.
સમાચાર વાંચો અને હસો : ‘આપણું જંગલ’ હેડલાઇન્સ
Group task: pick your two favourites and write two funny headlines of your own.
ઉખાણાંના જવાબ કોઠામાંથી શોધો
- પહાડમાંથી નીકળી હું તો સાગરને મળવા જાઉં… → નદી (example) – નદીમાં ખૂબ પાણી છે.
- ડગુમગુ ડગુમગુ ચાલે છે, મોટા મોટા હોઠ છે, તેને તો મધ ભાવે છે → રીંછ – રીંછને મધ ભાવે છે.
- એક પગે લટકે, વીજળી વિના અટકે, ત્રણ હાથે ફરકે, પવનને નીચે પટકે → પંખો – ઉનાળામાં પંખો ચાલે છે.
- આગળ આગળ દોડી… દોરા વગર ડગલું ના માંડે, જુદાને દે છે જોડી → સોય – દરજી સોયથી સીવે છે.
- ગોળ ગોળ ચકરડી, તેમાં પાછો રસ… પૈસા મળશે દસ → જલેબી – મને જલેબી ભાવે છે.
- કાળી કાળી મંગુબાઈ, આંબાડાળે ડોલે… મીઠા ટહુકા બોલે → કોયલ – કોયલ મીઠું ગાય છે.
‘પતરંગો’ વાર્તાના પાના નંબર 46 ઉપર આપેલા ચિત્રના આધારે પાંચ વાક્યો લખો
ચારેય વિભાગમાંથી એક-એક શબ્દ લઈ વાક્યો બનાવો
- ચાલ બધાંને જમવા બોલાવું.
- એક મોટું જંગલ હતું.
- પાંચ મિત્રો નદીકિનારે ગયા.
- પતરંગો રંગે રૂપાળો હતો.
વાંચો – લીટી દોરેલો શબ્દ આવે ત્યારે તાળી પાડો; શબ્દો લખો
Tip: each has a doubled or joined consonant – that’s the ‘clap’ sound.
રમત રમો : કબાટમાં બંધ રમતનાં સાધનો શું વાતો કરતાં હશે?
વિચારો અને લખો – સગાંસંબંધી
- પપ્પાનાં મમ્મીની દીકરી → ફોઈ (example)
- મમ્મીના ભાઈનાં મમ્મી → નાનીમા
- બહેનના પપ્પાના નાનાભાઈ → કાકા
- માસીના દીકરાના પપ્પા → માસા
- પપ્પાના પપ્પાની પૌત્રી → બહેન (અથવા તમે પોતે)
- કાકાની બહેનના પપ્પા → દાદા
મોટેથી વાંચો – રમૂજ
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – places
- સુરત
- વઘઈ
- આહવા
- સાપુતારા
- ડાંગ
Level 2 – trip words
- પ્રવાસ
- ડુંગર
- ખીણ
- વાંસ
- પડઘો
Level 3 – sentences
- અમે સાપુતારાનો પ્રવાસ ગોઠવ્યો.
- ડાંગમાં વાંસ ખૂબ થાય છે.
- ખીણમાં તારા જેવા દીવા દેખાયા.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. પ્રવાસ ક્યાંથી શરૂ થયો?
સુરતથી.
2. સૂર્યોદય ક્યાં થયો?
વઘઈ પાસે.
3. ડાંગ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક?
આહવા.
4. સાપુતારા એટલે?
સાપોનું રહેઠાણ.
5. ડાંગના લોકો શેમાંથી રમકડાં બનાવે?
વાંસમાંથી.
6. ખીણમાં તારા જેવું શું દેખાયું?
ડાંગીઓનાં ઘરોના દીવા.
7. રીંછ-સિંહ કવિતાના કવિ?
રમણલાલ સોની.
8. સિંહને કોણ કરડ્યું?
મધમાખીઓ.
9. ‘એક પગે લટકે…’ જવાબ?
પંખો.
10. મમ્મીના ભાઈનાં મમ્મી?
નાનીમા.
Frequently asked questions
What is Unit 5 of Std 4 Gujarati Second Language (Patrango)?
Unit 5 (એકમ 5) is ખીણમાં તારા : સાપુતારા, on pages 59 to 72. It has a butterfly song, the travelogue સાપુતારાનો પ્રવાસ, Ramanlal Soni’s bear-and-lion poem, riddles and funny jungle news.
Why is the unit called ‘Stars in the Valley’?
At night, the lamps in the Dangi people’s scattered houses glow in the valley below Saputara, looking like stars that have fallen into the valley.
Where is Saputara?
In the Dang district of south Gujarat – the state’s hill station. Its name means ‘abode of snakes’.
How does the bear escape the lion in the poem?
He invites the lion home for honey and leads him into a forest of beehives, where the bees sting the lion and he runs away.
What are the riddle answers in Exercise 11?
નદી, રીંછ, પંખો, સોય, જલેબી and કોયલ.