ધોરણ 5 ગુજરાતી કેકારવ એકમ 5: ધોયો અને ખાધો
Answers to the activities on pages 70–90, the Russian bear story મેથીપાક in Gujarati, the river song and Ramanlal Soni’s સિંહની પરોણાગત explained, animal facts, word meanings, dictation and a quick test.
- 15exercises solved
- 2 poems + 1 story
- 15word meanings
- 21pages
Unit 5 at a glance
એકમ 5 is about animals. A river song traces the ‘mountain’s daughter’ to the sea; the Russian story ‘મેથીપાક’ tells how a fierce mother bear, Dhabakdhingi, gives the huge father bear, Pahelvan, a good thrashing for troubling their cubs – and how the grown cub finally pays him back; a Gir passage shows a playful lion family; and Ramanlal Soni’s સિંહની પરોણાગત tells of a bear who tricks a lion into a forest of beehives.
What your child learns
- Shares surprising animal facts
- Retells an animal family story
- Checks words with more than one meaning
- Finds phrases in a poem
- Tells what a character knew or didn’t
- Memorises a poem
Poem: ડુંગરદાદાની દીકરી – meaning
A river song by Ishwarlal Joshi (ઈશ્વરલાલ જોષી):
River riddle: the song is really a riddle – the answer comes in the last line.
વાર્તા: મેથીપાક – સરળ ભાષામાં
નર રીંછ પોતાનાં નવજાત બચ્ચાં ઉપર સખત નફરત કરતો હોય છે. વસંતમાં માદા રીંછ વનમાં છુપાઈ જાય છે ને બચ્ચાંને જન્મ આપે છે. રીંછ બાપ તો બચ્ચાંને મારી પણ નાખે!
થોડાંક વરસ પહેલાં ચીડિયાઘરમાં કદાવર નર રીંછ ‘પહેલવાન’ અને રીંછડી ‘ધાબડધીંગી’ના કુટુંબને એક જ વાડામાં રાખવામાં આવ્યું. બચ્ચાંને જોતાં જ પહેલવાનની નજર ત્રાંસી થઈ જતી. ધાબડધીંગી જરાય નજર હટાવતી નહીં.
એક દિવસ ધાબડધીંગી ઝોકું ખાતી હતી ત્યારે પહેલવાને એક બચ્ચાને પકડીને ખાઈ તરફ ફેંક્યું. બચ્ચું પાણીમાં પડી ગયું. ચીસ સાંભળી ધાબડધીંગી જાગી અને ઝનૂનથી પહેલવાન પર તૂટી પડી – ત્રણ-ચાર લાફા, ધક્કા, બચકાં… એવો મેથીપાક આપ્યો કે પહેલવાન ખૂણામાં લપાઈને બેઠો રહ્યો.
એ દિવસથી કુટુંબમાં કાયદો અને વ્યવસ્થાની પાકી સ્થાપના થઈ ગઈ. પહેલવાન બચ્ચાંની સામે જોવાનીય હિંમત ન કરે. બચ્ચાં મોટાં થઈને વધારે હિંમતવાન બન્યાં.
એકવાર એક બચ્ચું રમતું રમતું બાપ પાસે પહોંચી ગયું અને બે-ત્રણ ઝાપટ મારી દીધી! પહેલવાન ખાઈમાંથી નીકળવા મથતો હતો ને બચ્ચાએ તેને ધક્કો માર્યો. પહેલવાન મનમાં જ બબડ્યો, “આ તો એક બીજી ધાબડધીંગી!”
બોધ – What the story teaches
A mother’s courage protects her children – and bullies eventually meet their match. માની હિંમત આગળ મોટા પહેલવાન પણ હારી જાય.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| મેથીપાક | a good thrashing (lit. methi sweet) | — |
| નવજાત | newborn | — |
| ચીડિયાઘર | zoo | પ્રાણીસંગ્રહાલય |
| વાડો | enclosure | — |
| નર | male | — |
| માદા | female | — |
| કદાવર | huge | — |
| ઝનૂન | fury | — |
| દરજ્જો | status | હોદ્દો |
| લપકવું | to pounce | — |
| ઓસરી જવું | to fade away | — |
| દિલચસ્પી | interest | — |
| પરોણાગત | hospitality | — |
| નોતરું | invitation | — |
| કહેણ | request, message | — |
Std 5 Gujarati Kekarav એકમ 5 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
ગાઈએ ગીતિકા : ડુંગરદાદાની દીકરી (Ishwarlal Joshi)
વાંચો અને કહો. કઈ વાત જાણીને સૌથી વધુ નવાઈ લાગી?
Ask elders: collect three more surprising facts about animals and write them down.
વાંચો : મેથીપાક (Pyotr Manteuffel – Russian story)
વાતચીત
- વાર્તામાં તમને ક્યારે મજા આવી? ક્યારે હસવું આવ્યું?→ open answer.
- તમને કઈ વાતની નવાઈ લાગી?→ નર રીંછ પોતાનાં બચ્ચાંને મારી શકે.
- રીંછ અને રીંછડીનાં નામ સાંભળીને તેના સ્વભાવ વિશે શું વિચાર આવે છે?→ પહેલવાન – જબરો; ધાબડધીંગી – ગુસ્સાવાળી, તાકાતવાળી.
- વાર્તામાં કઈ ઋતુની વાત છે? કેવી રીતે ખબર પડી?→ શરદ/શિયાળો-વસંત – ‘બચ્ચાં મોટાં થયાં’, ‘વસંતમાં’…
- રીંછના કુટુંબ અને માણસના કુટુંબમાં શું સરખું? શું જુદું?→ મા બચ્ચાંનું રક્ષણ કરે – સરખું; પિતા ઘણી વાર દૂર રહે – જુદું.
- નર રીંછ બચ્ચાંને શા માટે મારતો હશે?→ ઈર્ષ્યા/સ્વભાવ – પ્રાણીઓમાં ઘણી વાર આવું બને.
- તમારે પહેલવાનને સલાહ આપવી હોય તો શું કહો?→ ‘બચ્ચાંને વહાલ કર!’
શબ્દોને ગોઠવીને વાક્ય બનાવો. સાચું કે ખોટું? (જોડીકાર્ય)
- બહુ વહાલ બચ્ચાંને કરતી હતી ધાબડધીંગી → ધાબડધીંગી બચ્ચાંને બહુ વહાલ કરતી હતી. ✓ (example)
- બંધ કરી દે છે પહેલવાન ધિક્કારવાનું પોતાનાં બચ્ચાંને → પહેલવાન પોતાનાં બચ્ચાંને ધિક્કારવાનું બંધ કરી દે છે. ✓ (અંતે)
- ક્રોધે ભરાઈને રીંછડી બરાબરનો ટીપી નાખે છે રીંછને → રીંછડી ક્રોધે ભરાઈને રીંછને બરાબરનો ટીપી નાખે છે. ✓
- રીંછ કુટુંબ શિયાળામાં રહે છે એક જ રહેઠાણમાં → ✗ – વાર્તામાં જુદા વાડા/બખોલની વાત છે
- ડરતાં નહોતાં બચ્ચાં સહેજ પણ પહેલવાનથી → ✗ – શરૂઆતમાં બચ્ચાં ડરતાં
- બાપને બચ્ચું વેર ત્રણ તમાચા વાળે છે ચોડીને → ✓ – અંતે મોટું થયેલું બચ્ચું બદલો લે છે
- બીકથી બચ્ચાં પહેલવાનની બહાર નીકળતાં નથી બિલકુલ → ✗
વાર્તામાં આ શબ્દ ક્યાં આવે છે તે શોધો અને અર્થ ધારો
- નર → પિતા હોય એ રીંછ (example: માણસ, પાણીનો નળ, જે પિતા છે એ રીંછ)
- માદા → પત્ની, રીંછડી
- કદાવર → કાળું અને જોરદાર, મોટું અને તાકતવર
- દિલચસ્પી → રસ, ધ્યાન
વાક્યમાં શબ્દ અને અર્થ ચકાસો. ✓ કે ✗
- દરજ્જો – હોદ્દો → નર રીંછ હંમેશાં કુટુંબમાં માદા રીંછ સામે પોતાનો દરજ્જો ઊંચો રાખવા મથતો હતો. ✓ / આચાર્ય કરતાં શિક્ષકનો દરજ્જો ઊંચો છે. ✗
- ગાળવું – પસાર કરવું (સમય) → સુરખાબ માત્ર શિયાળો ગાળવા ગુજરાતમાં આવે છે… ✓ / ગમે તે ઋતુ હોય પાણી તો ગાળીને જ પીવું જોઈએ. ✗ (another meaning – to filter)
- લપકવું – ઝડપથી કૂદકો મારવો → આખરે બચ્ચાએ લપકીને બાપને બે-ત્રણ ઝાપટ મારી… ✓ / કદાવર પહેલવાન જેવા મારા પપ્પા… ખૂણામાં લપકીને બેઠો રહ્યો. ✗
- ઓસરી જવું – ઓછું થવું → જ્યારથી દાદીમાએ વાર્તાઓ વાંચવાનું શરૂ કર્યું ત્યારથી તેમનો ટી.વી. જોવામાંથી રસ સાવ ઓસરી ગયો છે. ✓ / ઘરની ઓસરીમાં બેસી તડકો ખાવાની મજા… ✗ (ઓસરી = veranda)
ત્રણ વખત તાળી આપો. કૌંસમાંથી શબ્દ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો
- જે સંતાઈને આવતો કે જતો હોય તે → લપાતોછુપાતો
- એક કરતાં વધુ બૂમો પાડવા કરવી તે → રાડારાડી
- જે શાળાને લગતું હોય તે → શાળાકીય
- જે કુટુંબને લગતું હોય તે → કૌટુંબિક
- જે બધી બાજુ ફેલાયેલું હોય તે → ખૂણેખૂણામાં
- કોઈ પ્રવૃત્તિ કર્યા કરવાનો રસ → દિલચસ્પી
વાંચો અને પ્રશ્નોના જવાબ લખો : ગીર અભયારણ્ય
- પ્રવાસીઓને શાની તક મળી?→ સિંહ-કુટુંબને નજીકથી જોવાની.
- સિંહ કેમ અચાનક જાગી ગયો?→ બચ્ચાંના તોફાનથી / ગાડીના અવાજથી.
- કોણ કોને છેતરીને ભાગી ગયું?→ એક બચ્ચું બીજા બચ્ચાંને છેતરીને ભાગી ગયું.
- સિંહ કેમ ગુસ્સે ન થયો?→ બચ્ચાં રમતાં હતાં – પિતા તરીકે ખુશ હતો.
- બધા જોતા ઊભા રહી જાય તેવો ખેલ કોણે કર્યો?→ સિંહનાં બચ્ચાંએ.
- કોણે કોને બરાબર માર્યું?→ એક બચ્ચાએ બીજાને ઝાપટ લગાવી (રમતમાં).
Dictation: children write the paragraph from dictation and correct it themselves.
એક જુદા પ્રકારના રીંછને મળીએ : સિંહની પરોણાગત (Ramanlal Soni) – કંઠસ્થ
સાચા વાક્યની સામે ‘ઝૂમાઝૂમ’ અને ખોટાની સામે ‘બૂમાબૂમ’
- સિંહને સામે જોઈ રીંછ બહુ જ ખુશ થયું. – બૂમાબૂમ
- રીંછ સિંહને કેટલાય દિવસોથી શોધતું હતું. – બૂમાબૂમ – એ તો બહાનું હતું
- સિંહને મધ ખૂબ ભાવતું હતું. – ઝૂમાઝૂમ
- રીંછ સિંહને પોતાના ઘરે લઈ જાય છે. – બૂમાબૂમ – મધપૂડાંના વનમાં
- રીંછ ચતુર હતું. – ઝૂમાઝૂમ
- રીંછ અને સિંહ પાકા મિત્રો હતા. – બૂમાબૂમ
- રીંછે સિંહને મધ પીરસ્યું. – બૂમાબૂમ
- રીંછે સિંહને ભગાડ્યો. – ઝૂમાઝૂમ
નીચેનાં વાક્યો માટે કવિતામાં કયાં શબ્દજૂથ વપરાયાં છે?
- મારું કહ્યું માનો → રાખો મારું કહેણ (example)
- માંસાહાર બહુ કર્યો → હાડચામડાં બહુ બહુ ચૂંથ્યાં
- તમને નિમંત્રણ આપવા શોધ્યું → નોતરું દેવા ખોળ્યું તમને
- તમારું આજે દર્શન થયું → આજે મુખડું દીઠું
- સિંહે રાડારાડ કરી મૂકી → રાણાજીએ પાડી બૂમાબૂમ
- રૂંવે રૂંવે માખ વળગી → આંખે, મોઢે, જીભે, હોઠે ડંખ ઘણેરા લાગ્યા
વિચારીને ✓ કરો – સિંહને ખબર નહોતી / ખબર ન પડી
- રીંછ તેના કરતાં વધુ બુદ્ધિશાળી છે. → સિંહને ખબર નહોતી
- રીંછ ખોટેખોટી સલામો ભરી રહ્યું છે. → સિંહને ખબર ન પડી
- રીંછ એના ઘરે નહીં, પણ બીજે ક્યાંક લઈ જાય છે. → સિંહને ખબર ન પડી
- નાનકડી મધમાખીનો ડંખ ભારે હોય છે. → સિંહને ખબર નહોતી
- મધપૂડો તોડવાથી મધમાખીઓ છંછેડાય છે. → સિંહને ખબર નહોતી
પ્રશ્નો મોટેથી વાંચો અને જવાબ ધીમેથી આપો
- રીંછ મોટી આફત કોને ગણે છે?→ સામે મળેલા સિંહને.
- રીંછ સિંહને નિમંત્રણ આપતાં જે જે વાત કરે છે તે સાચું બોલે છે કે ખોટું?→ ખોટું – એ તો યુક્તિ છે.
- રીંછ હોશિયાર છે એવું કેવી રીતે ખબર પડે છે?→ મીઠું બોલી સિંહને મધપૂડાંના વનમાં લઈ ગયું.
- રીંછ આગળ શા માટે ચાલે છે? સિંહ પાછળ શા માટે?→ રીંછ રસ્તો બતાવે; સિંહ મધની લાલચે પાછળ.
- રીંછને મધમાખીઓ ડંખતી હશે? કેમ?→ ઓછી – જાડા વાળ છે અને તે દૂર રહ્યું.
- રીંછની આફત કેવી રીતે દૂર થઈ?→ સિંહ મધમાખીના ડંખથી ભાગી ગયો.
- કવિતાની પહેલી બે અને છેલ્લી બે પંક્તિઓ વચ્ચે શો ફરક છે?→ પહેલાં ‘આફત આવી મોટી’, છેલ્લે ‘આફત ટાળી મોટી’.
બનીએ લેખક… (જૂથકાર્ય)
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – animals
- રીંછ
- રીંછડી
- સિંહ
- મધમાખી
- ડોલ્ફિન
Level 2 – story words
- ચીડિયાઘર
- ધાબડધીંગી
- પહેલવાન
- કદાવર
- ઝનૂન
Level 3 – sentences
- ધાબડધીંગીએ પહેલવાનને મેથીપાક આપ્યો.
- રીંછે સિંહને મધપૂડાના વનમાં લઈ ગયું.
- નદીને કાંઠે ગામ વસે છે.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. રીંછડીનું નામ?
ધાબડધીંગી.
2. નર રીંછનું નામ?
પહેલવાન.
3. કુટુંબ ક્યાં રહેતું?
ચીડિયાઘરમાં.
4. પહેલવાને બચ્ચાને ક્યાં ફેંક્યું?
ખાઈ તરફ, પાણીમાં.
5. મેથીપાક એટલે અહીં?
માર, ધોલાઈ.
6. ‘મેથીપાક’ કયા દેશની વાર્તા?
રશિયાની.
7. ‘સિંહની પરોણાગત’ના કવિ?
રમણલાલ સોની.
8. સિંહને કોણે ડંખ માર્યા?
મધમાખીઓએ.
9. ‘ડુંગરદાદાની દીકરી’ કોણ?
નદી.
10. ઘોડીના દાંત કેટલા?
36.
Frequently asked questions
What is Unit 5 of Std 5 Gujarati Kekarav?
Unit 5 (એકમ 5) is ધોયો અને ખાધો, on pages 70 to 90. It has Ishwarlal Joshi’s river song, the Russian bear story મેથીપાક and Ramanlal Soni’s poem સિંહની પરોણાગત (to memorise).
What does ‘મેથીપાક’ mean in the story?
A good thrashing – the mother bear Dhabakdhingi beats the father bear Pahelvan for throwing their cub into the water.
How does the bear trick the lion in સિંહની પરોણાગત?
He invites the lion home for honey but leads him into a forest of beehives; the bees sting the lion, who runs away.
Which animal facts surprise children in Unit 5?
Dolphins sleep with one eye open, some fish climb trees, elephants can’t jump, crocodiles can’t stick out their tongues.
What words with two meanings does Unit 5 teach?
ગાળવું (to spend time / to filter), ઓસરી (to fade / a veranda) and લપકવું (to pounce).