ધોરણ 5 ગુજરાતી (દ્વિતીય ભાષા) કુક્કુટ એકમ 9: શુભરાત્રિ
Answers to the activities on pages 131–150, the funny play કડવો દૂધપાક in Gujarati, the chain rhyme ચાંદો સૂરજ રમતા’તા, dishes and their ingredients, dictation and a quick test.
- 5exercises solved
- 1 rhyme + 1 play
- 14word meanings
- 20pages
Unit 9 at a glance
The last unit of કુક્કુટ says good night. The folk rhyme ‘ચાંદો સૂરજ રમતા’તા’ grows link by link from a cowrie to a laddu to a song; and the funny play ‘કડવો દૂધપાક’ has Chhako, Mako and their new friend Chako make a pot of doodhpak too small for three. Whoever has the best dream gets it all – Chhako flies to the moon, Mako goes on a laddu’s pilgrimage… and Chako ‘dreams’ that a dinosaur forced him to eat the whole pot. When they lift the lid, the pot is empty!
What your child learns
- Enjoys a humorous play in three voices
- Tells a dream as a story
- Names dishes and their ingredients
- Sings a chain rhyme
- Spots a clever excuse
- Revises the year’s learning
Poem: ચાંદો સૂરજ રમતા’તા – meaning
A cumulative folk rhyme:
Bedtime: say this rhyme as a goodnight chain with your child.
વાર્તા: કડવો દૂધપાક – સરળ ભાષામાં
છકા અને મકાને એક નવો દોસ્ત મળ્યો – ચકો. ત્રણે જણાએ એક દિવસ દૂધપાક બનાવ્યો. સ્વાદ અને સુગંધ તો બરાબર, પણ તપેલું ભરેલો દૂધપાક ત્રણ જણને ઓછો લાગ્યો. છકો કહે, “હું મોટો એટલે હું ખાઈશ.” મકો કહે, “મને બહુ ભાવે છે.” ચકો કહે, “હું સૌથી નાનો છું.”
છકાએ ઉપાય કાઢ્યો, “આપણે ત્રણેય દૂધપાક ભરેલા તપેલાને આ ઝાડ નીચે મૂકી સૂઈ જઈએ. જે સૌથી મસ્ત સપનું જુએ તે દૂધપાક ખાય.” તપેલાના ઢાંકણ પર મોટો પથ્થર મૂકી ત્રણેય સૂઈ ગયા.
છકાને સપનું આવ્યું – માછલી એને દરિયામાં લઈ ગઈ, પછી આકાશમાં, ચાંદ પર; તારા ખિસ્સામાં ભર્યા! મકાને સપનું આવ્યું – લસલસતા ગોળમટોળ લાડવા સાથે જાત્રા; પર્વતની ટોચે જઈ આખી દુનિયા રમકડાં જેવી દેખાઈ.
ચકો બોલ્યો, “મને તો સપનું આવ્યું કે આ પેલો ડુંગર ડુંગર નથી, ડાયનાસોર છે! એ ધીમે ધીમે આપણી પાસે આવ્યો, પથ્થર હટાવી દૂધપાક સૂંઘ્યો – ‘છી છી… કેટલો ખરાબ વાસ!’ ગુસ્સે થઈને કહે, ‘તું જ આ ખાઈ જા, નહિ તો ત્રણેયને જ્વાળામુખીમાં ફેંકી દઈશ!’ બીકના માર્યા મેં ફટાફટ દૂધપાક ખાઈ લીધો…”
છકો બોલ્યો, “બસ… આ કંઈ સપનું ન કહેવાય. ચાલ મકા, આપણાં બંનેનાં સપનાં સારાં હતાં – આપણે અડધો અડધો દૂધપાક ખાઈ જઈએ.” પણ ઢાંકણું ખોલ્યું તો તપેલું ખાલી હતું – અને ડુંગર ત્યાંનો ત્યાં જ હતો! શુભરાત્રિ!
બોધ – What the story teaches
Share fairly – clever excuses leave everyone with an empty pot. વહેંચીને ખાઈએ તો સૌને મીઠું લાગે.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| શુભરાત્રિ | good night | — |
| દૂધપાક | rice-and-milk sweet | — |
| તપેલું | pot | — |
| ઢાંકણ | lid | — |
| સપનું | dream | સ્વપ્ન |
| કોડી | cowrie shell | — |
| ચીભડું | cucumber | — |
| વેલો | creeper | — |
| જ્વાળામુખી | volcano | — |
| ઉપાય | way out, solution | — |
| લસલસતું | dripping with ghee | — |
| ગપ્પું | tall tale | — |
| શરત | condition, bet | — |
| કડવો | bitter | — |
Std 5 Gujarati Second Language Kukkut એકમ 9 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
ચાલો, ગાઈએ ગીતડું : ચાંદો સૂરજ રમતા’તા
Chain game: each child adds the next link without forgetting the earlier ones.
શું બનાવવા શું જોઈએ? બરણીઓમાંથી લઈ વાનગી નીચે લખો
- ભજિયાં → ચણાનો લોટ, તેલ, મીઠું
- શીરો → ઘઉંનો લોટ, ઘી, ખાંડ, દૂધ
- રોટલી → ઘઉંનો લોટ, પાણી, તેલ
- દૂધપાક → દૂધ, ચોખા, ખાંડ
- રોટલો → બાજરીનો લોટ, પાણી
- ખીચડી → ચોખા, દાળ, મીઠું, ઘી
- આઇસક્રીમ → દૂધ, ખાંડ
- પૂરી → ઘઉંનો લોટ, તેલ, મીઠું
- ખીર → દૂધ, ચોખા, ખાંડ
Book tip: try it yourself or ask at home.
સાંભળો અને વાંચો : કડવો દૂધપાક
વાતચીત
- બોલો તમારે કંઈ કહેવું છે?→ open answer.
- સપનાની વાત પછી દૂધપાક કેમ ન હતો?→ ચકાએ ‘સપનામાં’ – ખરેખર તો જાગીને – આખો દૂધપાક ખાઈ લીધો હતો.
- તમને કોનું સપનું સાંભળવાની મજા પડી? તેમાં શું બહુ ગમ્યું?→ open answer.
- તમને શું લાગે છે, ચકાનું સપનું સપનું હતું કે ગપ્પું?→ ગપ્પું – ચતુરાઈભર્યું બહાનું!
- છકા, મકા અને ચકાએ જંગલમાં કેમ દૂધપાક બનાવ્યો હશે?→ open answer.
- ડાયનાસોર પૂંછડી મારીને તમને ચંદ્ર પર ફેંકી દે તો તમને કંઈ વાંધો છે? કેમ?→ open answer!
- તમને યાદ રહ્યું હોય તેવું તમને આવેલું મસ્ત સપનું કહો.→ open answer.
- તમને ભાવતી વાનગી બનાવી હોય, બધાં જમવા બેસે, ને ‘આ તો ઘણું ઓછું છે’ – તો શું કરો?→ સરખે ભાગે વહેંચી લઈએ.
બાકીના ભાગ
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – food
- દૂધપાક
- ખીર
- શીરો
- રોટલી
- ભજિયાં
Level 2 – story words
- તપેલું
- ઢાંકણ
- સપનું
- ડુંગર
- ડાયનાસોર
Level 3 – sentences
- ત્રણેએ દૂધપાક બનાવ્યો.
- ચકાએ દૂધપાક ખાઈ લીધો.
- ચાંદો સૂરજ રમતા’તા.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. ત્રણ દોસ્તોનાં નામ?
છકો, મકો, ચકો.
2. તેમણે શું બનાવ્યું?
દૂધપાક.
3. દૂધપાક કોને મળવાનો હતો?
જેનું સપનું સૌથી મસ્ત હોય તેને.
4. ઢાંકણ પર શું મૂક્યું?
મોટો પથ્થર.
5. છકાને સપનામાં કોણ લઈ ગયું?
માછલી.
6. ચકાના સપનામાં ડુંગર શું હતો?
ડાયનાસોર.
7. અંતે તપેલું કેવું હતું?
ખાલી.
8. દૂધપાકમાં શું જોઈએ?
દૂધ, ચોખા, ખાંડ.
9. કોડીથી શું લીધું (ગીતમાં)?
ચીભડાં.
10. શુભરાત્રિ એટલે?
Good night.
Frequently asked questions
What is Unit 9 of Std 5 Gujarati Second Language (Kukkut)?
Unit 9 (એકમ 9) is શુભરાત્રિ, on pages 131 to 150 – the last unit. It has the chain rhyme ચાંદો સૂરજ રમતા’તા and the play કડવો દૂધપાક.
What happens in કડવો દૂધપાક?
Three friends agree that the best dreamer gets the doodhpak. Chako claims a dinosaur forced him to eat it all in his ‘dream’ – and when they open the pot, it’s empty.
Why is it called ‘bitter’ doodhpak?
In Chako’s tale the dinosaur calls it bad-smelling – and for Chhako and Mako, losing it was a bitter end!
What is a chain rhyme?
A rhyme where each line adds one more link – cowrie, cucumbers, seeds, creepers, cow, milk, laddu, song.
What ingredients make doodhpak?
Milk, rice and sugar (often with cardamom and nuts).