ધોરણ 3 ગુજરાતી કલશોર એકમ 6: બતક અને અથવા પણ હંસ
Answers to every activity on pages 84–102, the songs explained, the Ugly Duckling story કદરૂપું બતકડું in Gujarati, joining words અને, કે, પણ, તો પણ, એટલે, તેથી, dictation and a quick test.
- 28exercises solved
- 2 songs + 1 story
- 17word meanings
- 19pages
Unit 6 at a glance
એકમ 6 tells the classic Ugly Duckling story – a grey chick teased for looking different who turns out to be a beautiful swan. A topsy-turvy dream song by Jitu Trivedi adds fun.
The title itself hints at the grammar: અને, અથવા, પણ – this unit is all about joining words, and answering “why?” with એટલે and તેથી.
What your child learns
- Retells the Ugly Duckling story
- Says who spoke and to whom
- Answers ‘why?’ with એટલે / તેથી
- Chooses the right joining word
- Makes new words from a long word
- Talks about including others
Poem: ઊંચા ઊંચા ડુંગર ચડશું – meaning
An adventure song – children dream of exploring nature together:
Plan a trip: ask the child which of these places they would like to visit first.
વાર્તા: કદરૂપું બતકડું – સરળ ભાષામાં
એક બતકીએ સુરક્ષિત જગ્યાએ ઈંડાં મૂક્યાં. તે ઈંડાં પર બેસતી અને બચ્ચાંની રાહ જોતી. એક દિવસ તેને લાગ્યું, “અરે! મેં ચાર ઈંડાં મૂક્યાં હતાં કે પાંચ?”
ચાર ઈંડાં ફૂટ્યાં અને સુંદર બચ્ચાં બહાર આવ્યાં. પાંચમું ઈંડું થોડું મોટું હતું. ઘણા દિવસે એ ફૂટ્યું ત્યારે અંદરથી મોટું, ભૂખરું, જુદું જ દેખાતું બચ્ચું નીકળ્યું.
બીજાં બચ્ચાં તેની મજાક કરતાં, તેને ધક્કો મારતાં અને કહેતાં, “આ તો કદરૂપું બતકડું છે! અમે તેની સાથે નહીં રમીએ.” બતકમાતા સમજાવતી, પણ કોઈ માનતું નહીં. દુઃખી થઈને બતકડાએ ઘર છોડી દીધું.
તે જ્યાં ગયું ત્યાં બધાંએ તેને ‘કદરૂપું’ કહ્યું – મરઘાં-મરઘીએ પણ. એક દિવસ ભારે વાવાઝોડું આવ્યું. એક ઝૂંપડીમાં ડોશીમાએ કહ્યું, “વરસાદ બંધ થાય ત્યાં સુધી અહીં રહે.”
વાવાઝોડું શાંત થયું એટલે તે ઊડીને એક સુંદર સરોવરે પહોંચ્યું. ત્યાં હંસોના પરિવાર રહેતા હતા. એક વૃદ્ધ હંસે કહ્યું, “તું ભૂલું પડ્યું છે! આવ, અમારી સાથે રહે.”
એક દિવસ એક હંસકન્યાએ કહ્યું, “તું ખૂબ સુંદર છે. તું મારો મિત્ર બનીશ?” બતકડું બોલ્યું, “તું મારી મજાક કરે છે?” હંસકન્યા કહે, “પાણીમાં તારું પ્રતિબિંબ જો!” તેણે જોયું – તે તો સુંદર રાજહંસ હતું! હવે તેને સમજાયું કે બધાં તેને કદરૂપું કેમ કહેતાં. આભાર માનીને તે હંસકન્યા સાથે ઊંચે આકાશમાં ઊડી ગયું.
બોધ – What the story teaches
Don’t judge anyone by looks – everyone grows into who they truly are. દેખાવ પરથી કોઈને ન મૂલવીએ; સૌને પ્રેમથી સ્વીકારીએ.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| ખીણ | valley | — |
| હરિયાળી | greenery | — |
| કલરવ | chirping | — |
| રેશમિયા | silky | — |
| કદરૂપું | ugly | — |
| બતકડું | duckling | — |
| સંતાન | child, offspring | — |
| ભૂખરું | grey | — |
| ધિક્કારવું | to hate | — |
| વાવાઝોડું | storm | — |
| ડોશીમા | old woman | — |
| રાજહંસ | swan | — |
| પ્રતિબિંબ | reflection | — |
| સળવળવું | to stir | — |
| ડોકિયું | a peep | — |
| નિરાંત | relief | — |
| શાહમૃગ | ostrich | — |
Std 3 Gujarati Kalshor એકમ 6 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
ચાલો, ગાઈએ ગીતડું : ઊંચા ઊંચા ડુંગર ચડશું
Picture talk: the picture comes from ‘The Jungle Book’ – ask the child if they know Mowgli.
મોટેથી વાંચો : કદરૂપું બતકડું
વાતચીત
- જો આ કદરૂપું બતકડું તમારી પાસે આવ્યું હોત તો તમે શું કર્યું હોત?→ e.g. તેની સાથે દોસ્તી કરત.
- જો તમે કદરૂપા બતકના ભાંડુ હો તો તમે શું ન કરો?→ તેની મજાક ન કરીએ.
- તમને આ વાર્તામાં શું ગમ્યું અને શું ન ગમ્યું?→ open answer.
- જો કોઈ ભૂલું પડીને તમારે ત્યાં આવી ચડે તો તમે શું કરશો?→ મદદ કરીએ, ઘરનો રસ્તો શોધી આપીએ.
- તમે કોની સાથે રમવાનું પસંદ કરશો? કોની સાથે નહીં?→ open answer.
- આ વાર્તામાં તમને સૌથી વધારે કોણ ગમ્યું? કેમ?→ e.g. હંસકન્યા – તેણે પ્રેમથી દોસ્તી કરી.
- ધારો કે તમે ‘કદરૂપું બતક’ છો. મમ્મીને ફોન કરીને તમારી સાથે શું બન્યું તેની વાત કરો.→ role-play.
નીચેનાં વાક્યો કોણ બોલે છે અને કોને કહે છે તે લખો.
| વાક્ય | કોણ | કોને |
|---|---|---|
| આ બચ્ચું પણ તમારી જેમ મારું જ સંતાન છે. | બતકમાતા | બચ્ચાંને |
| વરસાદ બંધ થાય ત્યાં સુધી અહીં રહે. | ડોશીમા | બતકડાને |
| હું કદરૂપું છું એટલે તું મારી મજાક કરે છે? | બતકડું | હંસકન્યાને |
| તું ભૂલું પડ્યું છે! | વૃદ્ધ હંસ | બતકડાને |
| અમે તેની સાથે નહીં રમીએ. | બતકનાં બચ્ચાં | બતકમાતાને |
| તું મારો મિત્ર બનીશ? | હંસકન્યા | બતકડાને |
નીચેનાં વિધાનો ખરાં છે કે ખોટાં તે કહો.
- બતકીએ પાંચ ઈંડાં મૂક્યાં હતાં. – ✓
- તે કદરૂપું બતક નહીં પણ એક સુંદર રાજહંસ હતો. – ✓
- બતકને હંસકન્યાએ સુંદર કહ્યો કે તરત જ તેને ખ્યાલ આવ્યો કે તે સુંદર હંસ છે. – ✗ – he realised only when he saw his reflection
- બતકને ડોશીએ ઝૂંપડીમાં રહેવાની હા પાડી કે જેથી તે બતકનાં ઈંડાં લઈ શકે. – ✗ – she helped during the storm
- જુવાન મરઘો બતકના અસલી રૂપને ઓળખી ગયો. – ✗
કદરૂપું બતક જે કરતું હોય તેની પાછળના ખાનામાં ✓ કરો, જે ન કરતું હોય ત્યાં ✗ કરો.
- ખૂબ ઊંચે ઊડતું. – ✓ (at the end)
- ખૂબ ઝડપથી તરતું. – ✗ – not said
- કૂતરાની સામે થઈ જતું. – ✗
- પોતાનું પ્રતિબિંબ જોવા અરીસો રાખતું. – ✗
- પોતાનાં ભાઈ-બહેનને ખૂબ હેરાન કરતું. – ✗
- કદી રડતું નહીં. – ✗ – it felt very sad
- ખૂબ દુખી થતું. – ✓
- હંમેશાં એકલું રહેવાનું પસંદ કરતું. – ✗
- કદી હિંમત હારતું નહીં. – ✓ – it kept looking for friends
- બતકની જેમ ડરતું હતું. – ✗
- તે પોતાને શક્તિશાળી માનતું હતું. – ✗
- હંમેશાં નવા મિત્રો બનાવવા પ્રયત્ન કરતું હતું. – ✓
એક-બે વાક્યોમાં જવાબ લખો.
- પાંચમું ઈંડું કોનું હતું?→ રાજહંસનું.
- બતકમાતાને ખબર કેમ ન પડી?→ ઈંડું બીજાં ઈંડાં જેવું જ લાગતું હતું, ફક્ત થોડું મોટું હતું.
- તેને બધાં કદરૂપું કહેતાં હતાં તેનું કારણ શું હતું?→ તે બીજાં બચ્ચાં કરતાં મોટું અને જુદું દેખાતું હતું.
- કદરૂપા બતકે ઘર છોડવાનું નક્કી કેમ કર્યું?→ બધાં તેની મજાક કરતાં, કોઈ રમાડતું નહીં, તેથી તે ખૂબ દુઃખી હતું.
નીચેની પરિસ્થિતિમાં તમે શું કરશો? કહો.
- જો તમે બતકમાતા હો તો શું કરશો?→ બધાં બચ્ચાંને સરખો પ્રેમ કરીશ અને મજાક કરતાં રોકીશ.
- જો તમે યુવાન મરઘો હો તો શું કરશો?→ તેની મજાક નહિ કરું, મદદ કરીશ.
- તમારી શાળામાં કે પડોશમાં કોઈ દિવ્યાંગ બાળક હોય તો તેની સાથે બધાં રમે તે માટે તમે શું કરશો?→ તેને રમતમાં જોડીશું, તેને અનુકૂળ રમત પસંદ કરીશું.
- તમારે કોઈ તકલીફ હોય અને બીજાં બાળકો તમારી સાથે ના રમતાં હોય તો તમે શું કહેશો?→ open answer.
- જો બતકને હંસકન્યા ના મળી હોત તો બતકનું શું થાત?→ તે એકલું અને દુઃખી રહેત – કદાચ તેને પોતાની સાચી ઓળખ જ ન મળત.
તમારા બે મિત્રોનો પરિચય વર્ગને આપો. રાજહંસ દોરતાં શીખો.
નીચેનાં વિધાનો કોણ બોલી શકે તે લખો.
- આ બતકડું જબરું દેખાય છે. માતા ભલે તેને આપણી સાથે રમાડવા કહે પણ આપણે તેને નહીં જ રમાડીએ.→ બતકનાં બચ્ચાં
- આ બતક નથી લાગતું. તેને લાંબો સમય ઝૂંપડીમાં રહેવા ન દેવાય.→ ડોશીમાની આસપાસનાં (કે ડોશીમા)
- આ પક્ષી ખાઈ શકાય તેવું લાગતું નથી.→ ડોશીમાનો બિલાડો / ડોશીમા
- હે ઈશ્વર, મારું બચ્ચું કેમ કોઈને ગમતું નથી?→ બતકમાતા
- બધા મને કેમ ધિક્કારે છે?→ કદરૂપું બતકડું
Open question: lines 2 and 3 aren’t in the story – accept any character the child can justify.
વાંચો અને ભજવો : મમ્મી અને તુષાર
- મુન્ની કેમ રડે છે?→ મુન્નીને ઘોડિયામાંથી બહાર નીકળવું છે એટલે તે રડે છે. / …છે, તેથી તે રડે છે.
- તુષાર અડે ત્યારે મુન્ની શા માટે વધારે રડે છે?→ તુષારના હાથ ભીના છે એટલે.
- તુષાર હાથ શા માટે લૂછતો નથી?→ નેપ્કિન મળતો નથી તેથી.
- તુષાર શા માટે ઘોડિયા પાસે નમીને ઊભો રહ્યો?→ મુન્ની તેનો હાથ છોડતી નથી એટલે.
- તુષાર મમ્મી પાસે હાથ લૂછાવવા કેમ ના ગયો?→ મુન્નીએ તેનો હાથ પકડી રાખ્યો હતો તેથી.
જુઓ, વાંચો અને લખો.
- કૃતિકા કેમ રડે છે?→ કૃતિકાના પગમાં કાંટો વાગ્યો છે તેથી / એટલે રડે છે.
- હર્ષાબહેને છત્રી કેમ ઓઢી છે?→ તડકો છે તેથી છત્રી ઓઢી છે.
- અંકિત દોડમાં કેમ જીત્યો?→ તે સૌથી ઝડપથી દોડ્યો એટલે જીત્યો.
- બાળકો કેમ ખુશ છે?→ જોકર આવ્યો છે તેથી બાળકો ખુશ છે.
- નરેન્દ્રભાઈ કેમ લપસી પડ્યા?→ કેળાની છાલ પર પગ પડ્યો એટલે.
- શ્વેતા કેમ પડી ગઈ?→ બીજી છોકરી સાથે અથડાઈ તેથી પડી ગઈ.
વાંચો, બોલો, લખો.
- દવા કેમ લેવી પડે?→ તાવ આવ્યો છે તેથી / એટલે. (example)
- બ્રશ શા માટે કરીએ છીએ?→ દાંત ચોખ્ખા રહે એટલે.
- ચૉકલેટ કેમ ખરીદી?→ મને ભાવે છે તેથી.
- અશ્વિન શા માટે રડ્યો?→ તે પડી ગયો એટલે.
- જાગૃતિ શા માટે દોડી?→ મોડું થયું હતું તેથી.
- વહેલા કેમ ઊંઘી ગયા?→ થાકી ગયા હતા એટલે.
કયું બરાબર સમજાય છે? બરાબર ન લાગે તો કૌંસમાંથી બીજો વિકલ્પ મૂકો. (કે, અને, તો પણ, એટલે)
- કોમલ અને કરીના વાતો કરે છે. → ✓
- તને શું ભાવે, કેરી કે કેળાં? → ✓
- કાલે સોમવાર છે અને મંગળવાર? → → કે
- થેલીમાં ખૂબ ભાર હતો અને મેં ઊંચકી લીધી. → → તો પણ
- તેણે છાલ ઉતારી તો પણ કેળું ખાવાનું શરૂ કર્યું. → → અને
- હાથ ધુઓ કે જમી લો. → → અને
- તે ઇનામ જીત્યો એટલે બધાએ તેને અભિનંદન આપ્યા. → ✓
- વરસાદ પડતો હતો તો પણ તેણે છત્રી લીધી. → → એટલે
- શાહમૃગના પગ લાંબા હોય છે તો પણ તે ઝડપથી ચાલે છે. → → એટલે
- ખૂબ વરસાદ પડતો હતો એટલે બતકડું ઝૂંપડીમાં રોકાયું. → ✓
જે-જે શબ્દો બરાબર ન લાગે તે-તે શબ્દો છેકી નાખો.
- હું ઘરેથી મોડી નીકળી ___ નિશાળે સમયસર પહોંચી.→ પણ (example)
- તેણે આકાશમાં વિમાન જોયું ___ તે ખુશ થઈ ગયો.→ તેથી (અને also works)
- હંસકન્યાએ તેને કહ્યું ___ તે ખૂબ જ સુંદર દેખાય છે.→ કે
- કાણી ડોલમાં ગમે તેટલું પાણી ભરો ___ ડોલમાં પાણી રહેશે નહીં.→ પણ
- રસ્તામાં કેળાની છાલ હતી ___ તેનો પગ લપસી ગયો.→ તેથી
કૌંસમાંના શબ્દોમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી સંવાદ પૂર્ણ કરો.
નીચેનો ફકરો વાંચો અને તેમાં ખાલી જગ્યામાં યોગ્ય શબ્દ મૂકો.
Fun rule: wherever a bird ‘speaks’, make its sound instead – ચીં ચીં, ઘૂ ઘૂ, કા કા!
ગીત : ચકલી કરતી હૂપાહૂપ
કવિતાને આધારે સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી વાક્ય પૂરું કરો.
- ઘેટાએ સિંહને બટકું ભર્યું તેથી…→ સિંહણ નાસી ગઈ. (example)
- સપનાની વાતો નકલી હતી છતાં…→ આ વાતો ગમતી હતી.
- બાળકે આંખ ચોળી એટલે…→ સપનું ભાગી ગયું.
- મેં કીડીની ગાગર ઢોળી તેથી…→ કીડી અમારી પાછળ દોડી.
- આ કવિતામાં વાનર એક વેંતનો છે અને…→ ચીં ચીં કરે છે.
કવિતાને આધારે વાક્ય સુધારો.
- ચકલી ચાર ફૂટની હતી અને હૂપાહૂપ કરતી હતી.
- કીડી પાસે પાણીની ગાગર હતી.
- ઘેટાએ સિંહને બટકું ભર્યું.
- કાબર ઝાડ પર ડાળે લટકતી હતી (ચામાચીડિયું તો ફળિયે ચણતું હતું).
- જરાક આંખો ખોલી એટલે સપનું ભાગી ગયું.
આપેલા શબ્દોમાંથી ઓછામાં ઓછા ત્રણ શબ્દ બનાવો.
- વરસાદ → સાદ, વર, વદ, દર, સાર, સાવ (example)
- વાતાવરણ → વાત, વાર, રણ, તરણ
- રાજહંસ → રાજ, હંસ, રાહ
- બાળપણ → બાળ, પણ, બાણ
- મનપસંદ → મન, પસંદ, નમ
- જળકૂકડી → જળ, કડી, કૂકડી
જૂથમાં કામ કરો. દરેક શબ્દ માટે આપેલાં વાક્યો વાંચો… નવું વાક્ય બનાવો.
- સળવળ્યું → પાંદડાં નીચે કંઈક સળવળ્યું.
- ડોકિયું કર્યું → બિલાડીએ બારણામાંથી ડોકિયું કર્યું.
- પ્રતિબિંબ → તળાવમાં ઝાડનું પ્રતિબિંબ દેખાય છે.
- સંતાન → માતાને દરેક સંતાન વહાલું હોય.
- સુરક્ષિત → દાદી પૈસા સુરક્ષિત જગ્યાએ મૂકે છે.
- નામ પાડવું → અમે અમારા ગલૂડિયાનું નામ ‘મોતી’ પાડ્યું.
- કદરૂપું → કોઈને કદરૂપું કહીને ચીડવવું ન જોઈએ.
જોડીમાં કામ કરો : શ્રુતલેખન અને સુધારો
શું ઘાટું, શું ઝાંખું? ઉકેલો, કહો.
- શું ગુલાબી? – લગા કે ઠહો → ગાલ કે હોઠ
- શું કાળું? – ળવા કે ખઆંની કીકી → વાળ કે આંખની કીકી
- શું લીલું? – ચુંરમ કે ટપપો → મરચું કે પોપટ
- શું ધોળું? – ધદૂ કે હીંદ → દૂધ કે દહીં
- શું પીળું? – લીમડાનું કુંપા નપા કે કીપા રીકે → લીમડાનું કૂંપળ પાન કે પાકી કેરી
Then compare: which is darker, which lighter? There’s no single right answer – let the child explain.
ત્રણના જૂથમાં કામ કરો. આપેલો ફકરો વાંચો, સમજો, જવાબ લખો.
- સિલ્વેરાનાં મમ્મીએ ગણ્યાં ત્યારે બાળકોની સંખ્યા કેટલી હતી?→ 27 (Rashmi made it 28)
- શાના કારણે બાળકોના મોઢામાં પાણી આવી ગયેલું?→ ડિશમાંની લંબચોરસ નાસ્તાની વસ્તુ જોઈને.
- રશ્મિની ઊંચાઈ વધારે હશે કે ઓછી?→ ઓછી – તે નાનાં-નાનાં પગલાં ભરતો આવ્યો.
- સિલ્વેરાનાં મમ્મીએ ડિશમાં શું મૂકવાનું બાકી રાખ્યું?→ ચટણી.
- એક જોડી એટલે કેટલાં બાળકો?→ બે.
- સાચો અર્થપગલાં – ‘વીસ પછી દસ પગલાં ભરતાં…’ (steps); સંખ્યા – ‘અભિષેકે લખોટીઓની સંખ્યા ગણી’; બાદ – ‘ધ્રુવને બાદ કરતાં…’; ઉમેરતાં – ‘જરાક ખાંડ ઉમેરતાં…’
- સિલ્વેરાનાં મમ્મીએ બાળકોની સંખ્યા ગણી.
- બાળકોના મોઢામાં પાણી આવ્યું.
- રશ્મિ આવ્યો.
- સિલ્વેરાનાં મમ્મીએ બધાં બાળકોને નાસ્તો આપ્યો.
- બધાંને હવે નિરાંત થઈ – જોડીમાં રમવા પૂરતી સંખ્યા થઈ ગઈ.
મોટેથી વાંચો. હસો.
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – joining words
- અને
- કે
- પણ
- એટલે
- તેથી
Level 2 – from the story
- બતકડું
- રાજહંસ
- સરોવર
- ઝૂંપડી
- પ્રતિબિંબ
Level 3 – sentences
- તાવ આવ્યો છે એટલે દવા લીધી.
- વરસાદ પડતો હતો તેથી છત્રી લીધી.
- તે કદરૂપું નહીં, રાજહંસ હતું.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. બતકીએ કેટલાં ઈંડાં મૂક્યાં હતાં?
પાંચ.
2. પાંચમું ઈંડું કોનું હતું?
રાજહંસનું.
3. વાવાઝોડામાં કોણે આશરો આપ્યો?
ડોશીમાએ.
4. ‘તું મારો મિત્ર બનીશ?’ કોણ બોલ્યું?
હંસકન્યા.
5. બતકડાને સાચી ઓળખ ક્યારે થઈ?
પાણીમાં પ્રતિબિંબ જોયું ત્યારે.
6. ‘કેરી ___ કેળાં?’
કે.
7. ‘થેલી ભારે હતી ___ મેં ઊંચકી.’
તો પણ.
8. ‘રાજહંસ’માંથી બે શબ્દ?
રાજ, હંસ.
9. સપનાના ગીતમાં ચકલી કેટલી ઊંચી?
ચાર ફૂટ.
10. એક જોડી = કેટલાં?
બે.
Frequently asked questions
What is Unit 6 of Std 3 Gujarati Kalshor?
Unit 6 (એકમ 6) is બતક અને અથવા પણ હંસ, on pages 84 to 102. It has an adventure song, the Ugly Duckling story કદરૂપું બતકડું and Jitu Trivedi’s dream song ‘ચકલી કરતી હૂપાહૂપ’.
What grammar does Unit 6 teach?
Joining words – અને, કે, પણ, તો પણ, અથવા, એટલે, તેથી – and answering ‘why’ questions in full sentences.
How did the duckling find out he was a swan?
When a swan-girl told him to look at his reflection in the water, he saw he was a beautiful swan.
Is ‘કાલે સોમવાર છે અને મંગળવાર?’ correct?
No – it should use કે: ‘કાલે સોમવાર છે કે મંગળવાર?’
How many children were there before Rashmi came?
27 – Rashmi made it 28, an even number for pairs.