ધોરણ 3 ગુજરાતી કલશોર એકમ 7: એક છલાંગે દરિયો કૂદો
Answers to every activity on pages 103–118, the story of little Hanuman in Gujarati, the plays in Ravana’s court and with Rama, the Ramayan songs explained, dictation and a quick test.
- 22exercises solved
- 2 songs + 2 plays
- 18word meanings
- 16pages
Unit 7 at a glance
એકમ 7 is a Hanuman unit. A cheeky song about Lanka burning, a sweet story of little Hanuman growing big and small to tease his mother, and two short plays – in Ravana’s court and with Rama and Sugriv – plus Sita’s song of longing.
Children read plays aloud in parts, decide who said what, and learn to “read between the lines”.
What your child learns
- Retells little Hanuman’s story
- Reads and acts a play in parts
- Says who spoke each line
- Judges true/false from a play
- Draws conclusions from a sentence
- Joins sentences with અને, કારણ કે, તેથી, છતાં
Poem: લંકા તારી સળગી ગઈ – meaning
Hanuman’s cheeky victory song after he sets Lanka on fire:
Sing it proudly: stand tall like Hanuman and wave a pretend tail on the last line.
વાર્તા: નાનકડા હનુમાન – સરળ ભાષામાં
એક સરસ મજાના જંગલમાં માતા અંજની અને પિતા કેસરી સાથે નાનકડા હનુમાન રહેતા. પિતા આખો દિવસ કામે જાય, અને હનુમાન માતા સાથે વાતો કરે, રમે અને કામમાં મદદ કરે.
એક દિવસ માતાને રસોઈ કરવાનો સમય થયો, પણ હનુમાનને તો રમવું હતું. માતાએ વિચાર્યું, ‘તેને કોઈ કામ સોંપું.’ તેમણે કહ્યું, “બેટા, જંગલમાંથી થોડાં પાકાં ફળ લેતો આવ.”
હનુમાને બહાર જઈ જમણા હાથનો અંગૂઠો પકડ્યો – અને મોટા ને મોટા થવા લાગ્યા! હાથ લંબાવીને દૂરના ઝાડ પરથી પાકાં ફળ તોડી લીધાં. માતા હજી રસોડામાં ગયાં ન ગયાં ત્યાં તો ફળ હાજર! હનુમાન મરકમરક હસ્યા: “અંગૂઠો પકડીને મોટા થવાય, અને ટચલી આંગળી પકડું તો નાના!”
માતાએ કહ્યું, “તું એકલો બહાર રમ, પણ અંદર આવીને હેરાન ન કરતો.” એમ કહી તેમણે ઘરની જાળી બંધ કરી અને રોટલી બનાવવા બેઠાં. રોટલી બનાવતાં જાય અને છાબડીમાં મૂકતાં જાય.
થોડી વાર પછી જોયું તો છાબડીમાં એક પણ રોટલી નહીં! માએ બૂમ પાડી, “હનુમાન!” બહારથી જવાબ આવ્યો, “હા મા!” મા બોલ્યાં, “રોટલી તેં જ ખાધી છે, પણ અંદર આવ્યો કેવી રીતે?” હનુમાન હસીને બોલ્યા, “ટચલી આંગળી પકડીને નાનો થઈને જાળીમાંથી!”
માતા હસી પડ્યાં, “હે ભગવાન, આ છોકરો મને જંપવા જ દેતો નથી!” અને તેમણે હનુમાનને વહાલથી તેડી લીધા.
બોધ – What the story teaches
Mischief can be full of love – and a clever mind finds a way. નાનાં બાળકોનાં તોફાનમાં પણ પ્રેમ છુપાયેલો હોય છે.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| છલાંગ | a big leap | કૂદકો |
| ગાભા | old rags | — |
| મહેલો | palaces | — |
| કેસરી | Hanuman’s father | — |
| અંગૂઠો | thumb | — |
| ટચલી આંગળી | little finger | — |
| છાબડી | basket | — |
| જાળી | grille door | — |
| મરકમરક | smiling slyly | — |
| જંપવું | to rest in peace | — |
| સભાગૃહ | court hall | — |
| ખેદાનમેદાન | ruined | — |
| આસન | seat | બેઠક |
| અભિમાની | proud | ઘમંડી |
| તાત્કાલિક | immediately | તરત |
| વિયોગ | separation | — |
| સંદેશો | message | — |
| અડગ | unshakeable | — |
Std 3 Gujarati Kalshor એકમ 7 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
ચાલો, ગાઈએ ગીતડું : લંકા તારી સળગી ગઈ
વાર્તા વાંચો : નાનકડા હનુમાન
વાતચીત
- તમે ઘરમાં કેવાં કેવાં તોફાન કરો છો?→ open answer.
- તમે તોફાન ન કરો તે માટે મમ્મી/પપ્પા તમને શું કહે છે?→ open answer.
- તમે કેવી મસ્તી/મજાક કરો તો મમ્મી-પપ્પા ખુશ થઈ જાય છે?→ open answer.
- હનુમાનનું કયું તોફાન તમને બહુ ગમ્યું?→ e.g. ટચલી આંગળી પકડી નાના થઈને રોટલી ખાઈ ગયા તે.
- હનુમાનને હંમેશાં શું કરવું ગમતું હતું?→ માતા સાથે રમવાનું અને વાતો કરવાનું.
- ‘હજી તો માતા રસોડામાં ગયાં ન ગયાં ત્યાં તો ફળ હાજર!’ – હનુમાન ફળ લાવ્યા ત્યારે માતા ક્યાં હશે?→ હજી રસોડા સુધી પહોંચ્યાં પણ નહોતાં.
- માતાએ એવું કેમ માન્યું કે રોટલી હનુમાને જ ખાધી હશે?→ ઘરમાં બીજું કોઈ નહોતું અને હનુમાન મરકમરક હસતા હતા.
- હનુમાન પોતાના શરીરને નાનું-મોટું કેવી રીતે કરતા હતા?→ જમણા હાથનો અંગૂઠો પકડીને મોટા, ટચલી આંગળી પકડીને નાના.
- માતાએ હનુમાનને પાકાં ફળ લાવવાનું કેમ કહ્યું હશે?→ હનુમાન કામમાં રોકાય અને તે શાંતિથી રસોઈ કરી શકે.
- આ ઘટના કયા સમયની હશે?→ સાંજની – બાપુજી સાંજે ઘરે આવવાના હતા.
- હનુમાનની જેમ નાના-મોટા થવું હોય તો શું કરો?→ fun answers – e.g. માથા પર ટપલી મારું!
- નાનામોટા થઈ શકતા હો તો શું કરો?→ open answer.
નીચે આપેલાં વાક્યોમાં શબ્દોની ભેળસેળ થઈ ગઈ છે. પાઠમાંથી શોધીને સાચાં વાક્યો લખો.
- માતાને રસોઈ બનાવવાનો સમય થયો હતો.
- માએ થોડી વાર પછી જોયું તો છાબડીમાં એક પણ રોટલી નહીં.
- પોતાનો હાથ લંબાવીને દૂરના ઝાડ પરથી પાકાં ફળ તોડી લીધાં.
- માતાજી રોટલી બનાવતાં જાય અને છાબડીમાં મૂકતાં જાય.
- જમણા હાથનો અંગૂઠો પકડીને તેને મોટા થતાં આવડે છે.
જોડીમાં કામ કરો : યોગ્ય સ્વરચિહ્ન ઉમેરીને નવા શબ્દ બનાવો.
- હનમન → હનુમાન (example)
- મતજ → માતાજી
- અગઠ → અંગૂઠો
- અજન → અંજની
- કસર → કેસરી
- અગળ → આંગળી
- ટચલ → ટચલી
વાંચો : રાવણની સભામાં હનુમાન (નાટક)
Act it: use a stack of cushions as Hanuman’s tail-seat and a long dupatta as the tail.
વાક્યો સાચાં છે કે ખોટાં તે નક્કી કરો. ✓ અથવા ✗ કરો.
- રાવણના મંત્રી ઇચ્છતા હતા કે હનુમાનને સન્માન મળે. – ✓
- રાવણ વધુ ગુસ્સે થયો કારણ કે હનુમાન રાવણ કરતાં વધુ ઊંચા આસને બેઠા. – ✓
- હનુમાને સભાગૃહમાં મંત્રીઓ જેવી બેઠક વ્યવસ્થા માગી. – ✓
- હનુમાન પોતાની મરજીથી લંકાના સભાગૃહમાં ગયા. – ✗ – soldiers brought him
- રાવણે બીજા રાજ્યમાંથી આવનાર મહેમાનનું માન જાળવ્યું. – ✗
- હનુમાને સળગતાં ગાભાં-ગોદડાં નાખીને લંકામાં આગ લગાડી. – ✗ – with his burning tail
- પૂંછડીને લીધે હનુમાનનું આસન ઊંચા પીપડા જેવું બની ગયું. – ✓
- રાવણે હનુમાનને નીચે ઊભા ઊભા જ વાત કરવા વિનંતી કરી. – ✗ – he ordered it
- હનુમાને રાવણને જણાવ્યું કે તેમણે શા માટે ઝાડવાંને નુકસાન કર્યું. – ✓ – he said they were only dry trees
- હનુમાન દરિયા જેવી મોટી નદી કૂદીને લંકા આવ્યા હતા. – ✗ – he leapt across the sea
વાચન અને શબ્દશોધ
- In the lesson → હનુમાન (example), લંકા, મંત્રી, સભા, રાવણ
- Not in the lesson → સમુદ્ર (example) and other words you can spot
Tip: underlined letters in the grid give a start – the example હનુમાન runs diagonally.
નીચેનું વાક્ય કોણ બોલી શકે? કૌંસમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
- હું મારી જાતે તમારી સભામાં નથી આવ્યો.→ હનુમાન
- મને તો અશોકવાટિકામાં કેળાં ખાવાની મજા પડી ગઈ હતી.→ હનુમાન
- આ વાનરનો ગર્વ ઉતારવો પડશે.→ રાવણ
- બીજા રાજ્યના મહેમાન સાથે સારો જ વ્યવહાર કરવો જોઈએ.→ મંત્રી
- આ વાનરને નિર્બળ સમજીને મેં ભૂલ કરી.→ રાવણ
- લે, આ તેલ ગાભા પર રેડી દે.→ સૈનિક
- હવે તો રાવણનું આસન પણ સળગાવું.→ હનુમાન
- ઓ બાપ રે, આવડી મોટી પૂંછડી, મને તો બીક લાગે છે.→ સૈનિક
- મારી વાત માની હોત તો આ આગ ન લાગી હોત.→ મંત્રી
- ભાગો! ભાઈ દરિયામાં ભાગો! આ વાનર તો આખું ગામ સળગાવી દેશે.→ સૈનિક
આ પ્રસંગમાં આવતા પાંચ નવા શબ્દો નોંધો… અર્થ લખો… નવું વાક્ય લખો.
- ખેદાનમેદાન કરવું → બગાડી નાખવું – વાવાઝોડાએ ખેતર ખેદાનમેદાન કર્યું. (example)
- તાત્કાલિક → તરત જ – ડૉક્ટરે તાત્કાલિક દવા આપી.
- આસન → બેઠક – દાદાએ મહેમાનને આસન આપ્યું.
- અભિમાની → ઘમંડી – અભિમાની માણસ કોઈનું સાંભળે નહીં.
- ગાભા → જૂનાં કપડાંના ટુકડા – મમ્મીએ ગાભાથી ટેબલ લૂછ્યું.
- સભાગૃહ → મોટો હૉલ – શાળાના સભાગૃહમાં કાર્યક્રમ થયો.
રમો : છોટા હનુમાન
નીચે બે બે શબ્દો આપ્યા છે. એકનો ઉપયોગ કરીને પહેલાં એક વાક્ય બનાવો. ત્યારબાદ બંને શબ્દોનો ઉપયોગ કરીને એક વાક્ય બનાવો.
- નદી, ઊંડી → અમે નદીમાં નાહ્યા. / અમે ઊંડી નદીમાં નાહ્યા. (example)
- તળાવ, ઊંડું → તળાવમાં કમળ છે. / ગામનું તળાવ ઊંડું છે.
- દરિયો, ઊંડો → દરિયો ખારો છે. / દરિયો ખૂબ ઊંડો છે.
- કૂદકા, ઊંચા → વાંદરો કૂદકા મારે છે. / હનુમાને ઊંચા કૂદકા માર્યા.
- જંગલ, ગાઢ → જંગલમાં સિંહ રહે છે. / ગાઢ જંગલમાં અંધારું હોય.
- લાંબો, ખૂબ → સાપ લાંબો છે. / અજગર ખૂબ લાંબો છે.
- દૂર, અને → ગામ દૂર છે. / શાળા દૂર છે અને રસ્તો સાંકડો છે.
- છત્રી, ધોધમાર → મેં છત્રી લીધી. / ધોધમાર વરસાદમાં છત્રી ઊડી ગઈ.
ગીત : હનુમાનજી, દેજો સંદેશો મારા રામને
| માણસનું નામ | સ્થળ | ક્રિયા |
|---|---|---|
| સીતા | અશોકવન | ઝૂરે છે, વેદના સહે છે |
| હનુમાન | લંકા | સંદેશો લઈ જાય છે |
| રાવણ | લંકાની નગરી | રાજ કરે છે |
- રામને સંદેશો કોણ આપશે?→ હનુમાન.
- સીતા ક્યાં છે?→ લંકાના અશોકવનમાં.
- સીતા શું સહન કરી રહ્યાં છે?→ રામના વિયોગની વેદના.
- લંકાનો રાજા કોણ છે?→ રાવણ.
- રામના વિયોગમાં કોણ દુખી છે?→ સીતા.
ગૃહકાર્ય
વાંચો : રામ, હનુમાન અને સુગ્રીવ
નીચે આપેલાં વાક્યો ધ્યાનથી વાંચો. આ વાક્યને આધારે શું કહી શકાય તે જણાવો.
- “એ વીંટીથી તો માતાએ મને ઓળખ્યો.”→ (અ) હનુમાને વીંટી બતાવી એટલે સીતાજીએ તેમને ઓળખ્યા. (example)
- “પ્રભુ, આપનાથી દૂર રહીને માતાજી કેવી રીતે મજામાં હોય?”→ (ક) રામ અને સીતા દુખી છે.
- “માતાને પ્રભુ પર કેવો અડગ ભરોસો!”→ (અ) સીતાને રામ પર ડગે નહીં તેવો વિશ્વાસ છે.
- “હજાર રાવણ કે લાખો રાક્ષસો આવશે તોપણ સીતાનો વાળ વાંકો નહીં કરી શકે.”→ (બ) – no one can harm Sita (with Rama’s help).
- “સાહેબ ગીત ગાય એટલે બધું કામ પડતું મૂકીને એમને જ સાંભળતા રહીએ.”→ (અ) સાહેબ બહુ સરસ ગાય છે એટલે સાંભળવાની મજા આવે છે.
- “રોહન દોડે તો સસલાને પણ પાછળ પાડી દે.”→ (ક) રોહન સસલા કરતાં પણ વધુ ઝડપથી દોડી શકે છે.
Discuss: line 3 is about trust and protection – talk it over; the aim is to read between the lines.
જૂથમાં કામ કરો / અગાઉ રમ્યાં હતાં તે રમત બીજી રીતે રમીએ
Home task: read this story to elders and ask them for more Ramayan tales.
કૌંસમાંના શબ્દો ઉમેરી વાક્ય ફરીથી લખો.
- બતકમાતાએ પાંચ ઈંડાં મૂક્યાં.
- મોટા ઈંડામાંથી રાખોડી રંગનું બચ્ચું નીકળ્યું.
- ચારેય ભાઈબહેને કદરૂપા બતક સાથે રમવાનું બંધ કર્યું.
- વાવાઝોડાથી બચવા બતકડું સલામત જગ્યા શોધવા લાગ્યું.
- થોડા સમય પછી કદરૂપું બતકડું સરોવર પાસે પહોંચ્યું.
કૌંસમાંના કોઈ એક શબ્દનો ઉપયોગ કરી વાક્ય જોડો.
- વાનરસેના એક ડાળથી બીજી ડાળે કૂદે અને ફળ ખાય.
- મારાથી હવે નહીં દોડાય કારણ કે હું થાકી ગઈ છું.
- જગ્ગુની પકડ છૂટી ગઈ તેથી બધા વાંદરા પાણીમાં પડ્યા.
- હંસને ધ્રાસકો પડ્યો કે હવે કાચબો મરી જશે.
- કાચબાભાઈ છેક ઊંચેથી પડ્યા છતાં મરી ગયા નહીં કારણ કે તેમણે પેરાશૂટ પહેરેલું.
Revision: these sentences come from Units 5 and 6 – a nice recap.
મોટેથી ગાઓ / હસો
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – names
- હનુમાન
- અંજની
- કેસરી
- રાવણ
- સીતા
Level 2 – from the story
- અંગૂઠો
- ટચલી
- છાબડી
- રોટલી
- આંગળી
Level 3 – sentences
- લંકા તારી સળગી ગઈ.
- હનુમાન નાના-મોટા થઈ શકતા.
- સીતાને રામ પર અડગ ભરોસો છે.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. હનુમાનનાં માતા-પિતાનાં નામ?
અંજની અને કેસરી.
2. હનુમાન મોટા થવા શું પકડતા?
જમણા હાથનો અંગૂઠો.
3. નાના થવા શું પકડતા?
ટચલી આંગળી.
4. રોટલી કોણે ખાધી?
હનુમાને.
5. રાવણે હનુમાનને શું સજા કરી?
પૂંછડી સળગાવવાની.
6. હનુમાનનું આસન શેનું બન્યું?
પૂંછડીનું.
7. સીતા ક્યાં હતાં?
અશોકવાટિકામાં.
8. સીતાએ હનુમાનને શાનાથી ઓળખ્યા?
રામની વીંટીથી.
9. ‘મતજ’માં સ્વરચિહ્ન ઉમેરો.
માતાજી.
10. ‘થાકી ગઈ છું’ – જોડવાનો શબ્દ?
કારણ કે.
Frequently asked questions
What is Unit 7 of Std 3 Gujarati Kalshor?
Unit 7 (એકમ 7) is એક છલાંગે દરિયો કૂદો, on pages 103 to 118. It has the song લંકા તારી સળગી ગઈ, a story of little Hanuman, a play in Ravana’s court, Sita’s song and a short play with Rama and Sugriv.
How did little Hanuman grow big and small?
By holding his right thumb he grew big; by holding his little finger he became tiny.
Why did Ravana get angrier in the play?
Hanuman made a seat of his coiled tail that was higher than Ravana’s own throne.
How did Sita recognise Hanuman?
By Rama’s ring, which Hanuman showed her.
What is the ‘Chhota Hanuman’ game?
A long-jump game where groups chant “લંકામાં તો જાશે કોણ?” and jump from a line; the longest jump wins.