ધોરણ 4 ગુજરાતી કુહૂ એકમ 6: ભાઈબંધ મારો બોલ્યો કુહૂ
Answers to every activity on pages 94–111, the story આહ! બોધરાજ, વાહ! બોધરાજ in Gujarati, the naughty-boy song and Sudhir Desai’s સવાર explained, કેવો/કેવી questions, word agreement, animal families, maths word problems, dictation and a quick test.
- 21exercises solved
- 2 poems + 1 story
- 17word meanings
- 19pages
Unit 6 at a glance
એકમ 6 gives the book its name – ‘કુહૂ’, the cuckoo’s call. A song about a naughty ‘circus’ of a boy, Sudhir Desai’s lovely morning poem સવાર, and Bhisham Sahni’s story of Bodhraj, a boy who never misses with his catapult – until he risks everything to save a family of baby mynas from a kite.
Language work: describing words (કેવો, કેવી, કેવું), making words agree (નાની બહેન ગાતી હતી), animal families and worker names, and word problems that test careful reading.
What your child learns
- Describes a picture: before, now and after
- Enjoys and acts a morning poem
- Retells how Bodhraj changed
- Asks કેવો/કેવી/કેવું questions
- Makes words agree in gender and number
- Solves word problems by reading carefully
Poem: સવાર – meaning
A morning poem by Sudhir Desai (સુધીર દેસાઈ):
Morning walk: read this poem outdoors at sunrise and tick every bird you hear.
વાર્તા: આહ! બોધરાજ, વાહ! બોધરાજ – સરળ ભાષામાં
અમારા વર્ગમાં સૌથી વિચિત્ર છોકરો તે બોધરાજ. એના હાથમાં ગોફણ હોય તો નિશાન કદી ખાલી ન જાય. પતંગિયાં હોય કે પક્ષીઓ – તે ગોફણ તાકતો. શાળા છૂટ્યા પછી તે રખડતો અને જીવજંતુ-પક્ષીઓ વિશે અવનવી વાતો શીખતો. મારી માને એની સાથેની દોસ્તી ગમતી નહીં.
પિતાની બઢતી થતાં અમે એક મોટા બંગલામાં રહેવા ગયા. તેના ગોદામમાં પક્ષીઓના માળા અને પીંછાં પડેલાં હતાં. માએ કહ્યું, “તારા ભાઈબંધને બોલાવી ગોદામ સાફ કરી નાખો.” બોધરાજે ગોફણથી માળાઓ ઉડાડવા માંડ્યા – મને ડર લાગ્યો.
હવાબારીના કાચ નીચે એક બ્રાહ્મણી કાબરનો માળો હતો; તેમાં નાનાં બચ્ચાં ચીં ચીં કરતાં હતાં. બોધરાજે નિશાન તાક્યું… ત્યાં અચાનક હવાબારીમાંથી એક મોટી સમડી ઝપટ મારતી ઘૂસી આવી અને બચ્ચાં તરફ ધસી!
હવે બોધરાજની ગોફણ બચ્ચાંને બચાવવા ચાલી. તેણે સમડી પર પથ્થર માર્યા, તેને ભગાડી દીધી. પછી પેટી પર ચડીને માળો હળવેથી ઉતાર્યો અને ગેરેજના ઊંચા મોભ પર સલામત ગોઠવી દીધો. બચ્ચાંની ચાંચ ખુલ્લી હતી – બોધરાજે ટીપે ટીપે પાણી પિવડાવ્યું.
“એમનાં મા-બાપને કેવી રીતે ખબર પડશે કે બચ્ચાં અહીં છે?” મેં પૂછ્યું. “તેઓ શોધી કાઢશે,” બોધરાજે કહ્યું. બીજે દિવસે બોધરાજ આવ્યો ત્યારે એના હાથમાં ગોફણ નહોતી – દાણાની થેલી હતી. આહ! બોધરાજ, વાહ! બોધરાજ!
બોધ – What the story teaches
Anyone can change – the same hands that hurt can learn to protect. દયા જાગે ત્યારે શિકારી પણ રક્ષક બને છે.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| બારકસ | rascal | તોફાની |
| કૂજન | birdsong | — |
| બખોલ | hollow in a tree | — |
| વરતાવું | to be noticed | — |
| ખંધું | sly | લુચ્ચું |
| ખુએ | digs | ખોદે |
| ગોફણ | catapult / sling | — |
| તાકોડી | sharpshooter | — |
| ગોદામ | storeroom | — |
| હવાબારી | ventilator | — |
| સમડી | kite (bird) | — |
| મોભ | roof beam | — |
| બઢતી | promotion | — |
| અપવાદ | exception | — |
| મદનિયું | elephant calf | — |
| બોતડું | camel calf | — |
| ગર્વ | pride | — |
Std 4 Gujarati Kuhu એકમ 6 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
ચાલો ગાઈએ ગીતડું : એક તોફાની બારકસ
Act it: mime each mischief – then the dramatic fall!
ચિત્રમાં લટાર મારો. આપેલા પ્રશ્નોની ચર્ચા કરો
- ચિત્રમાં બતાવેલી જગ્યા ગામ કે શહેરથી કેટલી દૂર હશે? શાથી લાગ્યું?→ ખૂબ દૂર – ગાઢ જંગલ છે.
- ચિત્રમાં ક્યાં ક્યાં પ્રાણી-પક્ષી છે?→ સિંહ, ગરુડ, ગીધ, પડેલું પક્ષી…
- તેઓ શું કરી રહ્યાં છે? કેમ?→ ખોરાક માટે ઝઘડી રહ્યાં છે.
- આ ચિત્રમાં જે ઘટના બતાવી છે તેની પહેલાં શું બન્યું હશે?→ open answer.
- હવે પછી શું થશે?→ open answer.
પક્ષીઓ સાથે કૂજન કરીએ : સવાર
પાંચ-પાંચના જૂથમાં અભિનય / ચિત્રને કાવ્યની પંક્તિનો નંબર
શબ્દ માટેનાં વાક્યો વાંચો. તે શબ્દ પરથી એક નવું વાક્ય બનાવો
- ખંધું – લુચ્ચું → ખંધો વેપારી ઓછું તોલે છે.
- બખોલ – પોલાણ → ખિસકોલી ઝાડની બખોલમાં રહે છે.
- વરતાવું – દેખાવું, ઓળખાઈ જવું → દૂરથી જ મામાનું ઘર વરતાઈ ગયું.
- ખુએ – ખોદે → ઉંદર જમીન ખુએ છે.
એક વાર ‘સવાર’ લલકારો / યોગ્ય વિકલ્પ
- પક્ષીઓ → કૂકડો, ઘુવડ, ચકલી, કોયલ, કાબર, પોપટ, કાગડો
- એક જ જગ્યાએ રહેતાં સજીવો → બોરસલી, પારિજાત, ટગર (ઝાડ-છોડ)
- પ્રાસ → જુએ–ધુએ (example), વરતાયા–પથરાયા, ટોળી–ખોળી, ખુએ–ધુએ
- સૂરજદાદા કાળું આભ ધુએ → અજવાળું થતાં આકાશ ઊજળું લાગે.
- તારા જમીન પર વરતાયા → ધરતી પર તારા જેવાં ફૂલ (અજવાળું) પથરાઈ ગયું.
- ફૂલ પર બેસી પતંગિયાં મધ લેતાં ખોળી → ફૂલમાં આપણને મધ ન દેખાય પણ પતંગિયાં શોધી કાઢે છે.
- બોરસલી ને પારિજાત ટગર બની પથરાયાં → બોરસલી અને પારિજાતનાં ફૂલ ટગરના ફૂલની જેમ જમીન પર વેરાયાં છે.
કાવ્યની ગમતી ત્રણ પંક્તિ વાર્તાની જેમ લખો / સવાર-સાંજ
આપેલા જવાબ માટે કયો પ્રશ્ન પૂછવો પડે – કેવો, કેવી, કેવું, કેવા કે કેવાં?
- રાતનું આકાશ કાળું છે. → આકાશ કેવું? – કાળું (example)
- અળસિયાનું દર અંધારિયું છે. → દર કેવું? – અંધારિયું
- સવારનો તડકો કૂણો છે. → તડકો કેવો? – કૂણો
- કાગડાભાઈ લુચ્ચા છે. → કાગડાભાઈ કેવા? – લુચ્ચા
- કાબર ઝઘડાખોર છે. → કાબર કેવી? – ઝઘડાખોર
- સવાર થતાં ઘુવડ બિચારું થઈ ઊંઘી જાય છે. → ઘુવડ કેવું? – બિચારું
- બોરસલી અને પારિજાતનાં ફૂલ ટગર જેવાં લાગે છે. → ફૂલ કેવાં? – ટગર જેવાં
- પતંગિયાંની ટોળી મધ શોધવામાં જાસૂસ જેવી છે. → ટોળી કેવી? – જાસૂસ જેવી
એક છોકરો હેરાનગતિયો… વાર્તા : આહ! બોધરાજ, વાહ! બોધરાજ
વાતચીત
- તમને કેવાં તોફાન ન ગમે?→ પ્રાણી-પક્ષીઓને હેરાન કરવાં.
- તમે કોઈ તોફાની બાળકને ઓળખો છો? તે કેવાં તોફાન કરે?→ open answer.
- તમને ક્યાં ક્યાં જાનવર કે જંતુની બીક લાગે છે? કેમ?→ open answer.
- બીક લાગે ત્યારે શરીરમાં શું શું થાય? મજા આવે ત્યારે?→ ધ્રુજારી, પરસેવો / હસવું, નાચવું.
- ક્યાં ક્યાં પક્ષીને શિકારી પક્ષી કહેવાય? કેમ?→ સમડી, ગરુડ, બાજ – બીજાં પક્ષીઓનો શિકાર કરે.
- અત્યારે શિકારી માણસો હશે? તેઓ શાનો શિકાર કરે?→ open answer; શિકાર કાયદાથી પ્રતિબંધિત છે.
- તમને શું લાગે છે શિકાર કરવો જોઈએ?→ ના.
- ગોદામમાં જાનવરની બોડ જેવી ગંધ કેમ આવતી હશે?→ સમડી ત્યાં માંસ, પીંછાં લાવતી.
- સમડી ખોરાક માટે હવે શું કરશે?→ બીજે શિકાર શોધશે.
આંખો બંધ રાખી… આપેલાં વાક્ય સાચું હોય તો જીભ કાઢો, ખોટું હોય તો સુધારો
- બોધરાજ શાળાનો સૌથી ડાહ્યો વિદ્યાર્થી ગણાતો. – ✗ → તોફાની (example)
- પતંગિયાં જોતાં જ બોધરાજ ઊભો રહી જતો. તેમને જોયા કરતો અને ફોટા પાડતો. – ✗ → તેમના પર ગોફણ તાકતો
- શાળાએથી છૂટીને બોધરાજ ઘરે જતો નહીં, આસપાસ ફરતો રહેતો. – ✓
- બોધરાજ ભીષ્મના નવા ઘરે અવારનવાર જતો. – ✓
- પોતાનું નિશાન ખાલી જાય તો બોધરાજ પોતાના પર ખૂબ ગુસ્સે થતો. – ✓
- ગોદામમાં સમડીનો માળો હતો. – ✗ → કાબરનો
- બોધરાજે કાબરના માળાને ગેરેજમાં ગોઠવ્યો. – ✓ – on the beam
- બોધરાજ અને ભીષ્મે કાબરનાં બચ્ચાંને હાથમાં લઈ દાણા ખવડાવ્યા. – ✗ → ટીપે ટીપે પાણી પિવડાવ્યું
શબ્દનો અર્થ સમજો. તે શબ્દનો ઉપયોગ કરી નવું વાક્ય બનાવો
- અપવાદ → બધાં આવ્યાં, માત્ર રાજુ અપવાદ હતો.
- ગોદામ → ખેડૂતે અનાજ ગોદામમાં ભર્યું.
- બઢતી → પપ્પાને નોકરીમાં બઢતી મળી.
- મોકળું મેદાન → શિક્ષક ગયા ને તોફાનીઓને મોકળું મેદાન મળી ગયું.
- ગર્વ → મને મારા દેશ પર ગર્વ છે.
જોડીમાં કામ કરો… સરખા અર્થવાળાં વાક્યો શોધો
પ્રશ્નોના ઉત્તર લખો
- જીવજંતુ અને પક્ષીઓ વિશે અવનવી વાતો બોધરાજ કઈ રીતે શીખ્યો હશે?→ રખડતાં રખડતાં ધ્યાનથી જોઈ જોઈને.
- બોધરાજનાં કયાં કયાં વર્તન વાંચી તમને અરેરાટી થઈ?→ પતંગિયાં પર ગોફણ તાકવી, ઈંડાં ફોડી નાખવાં, માળા પીંખી નાખવા.
- ભીષ્મની માતાને બોધરાજ સાથેની દોસ્તી કેમ ગમતી નહોતી?→ તે પક્ષીઓને હેરાન કરતો હતો.
- સમડી દરરોજ ગોદામમાં આવતી હશે તે વાત ભીષ્મને કેવી રીતે સમજાઈ?→ ત્યાં પીંછાં અને માંસના ટુકડા વેરાયેલા હતા, ગંધ આવતી.
- બોધરાજે કાબરનાં બચ્ચાં કઈ રીતે બચાવ્યાં?→ સમડીને પથ્થર મારી ભગાડી, માળો ગેરેજના મોભ પર સલામત ગોઠવ્યો અને પાણી પિવડાવ્યું.
તમને શું લાગે છે? વર્ગને જણાવો અને લખો
- સમડીના આવ્યા પછી બોધરાજના વર્તનમાં શો ફેરફાર થયો? કેમ?→ તે રક્ષક બન્યો – નાનાં બચ્ચાં માટે તેને દયા આવી.
- જીવજંતુ, પશુપક્ષી જોઈ બોધરાજ હવે શું કરતો હશે?→ તેમને ખવડાવતો, સાચવતો – બીજે દિવસે દાણાની થેલી લાવ્યો!
- સમડી હવે ખોરાક મેળવવા શું કરશે? ક્યાં જશે?→ બીજે શિકાર શોધશે.
- આ વાત કાબરનાં બચ્ચાં કહે તો કેવી રીતે કહે?→ ‘અમારાં મમ્મી-પપ્પા ભૂલાં પડી ગયેલાં… ત્યારે…’ – continue.
બોધરાજની જેમ પક્ષીઓને ઓળખો
વાક્યો વાંચી જુઓ, સાચા વાક્ય સામે ✓ કરો / ભૂલ સુધારો
- 1 → નાની બહેન ગાતી હતી. ✓
- 2 → બધાં બાળકોને ચકડોળમાં મજા પડી. ✓
- 3 → લગ્નમાં ઘણા મહેમાન આવ્યા છે. ✓
- 4 → બકરી બધાં પાંદડાં ખાઈ ગઈ. ✓
- નાનકડું પતંગિયું ઊડતુંઊડતું નેહાના નાક પર જઈ બેઠું.
- હું નિશાળે જવા નીકળ્યો ત્યારે જ લુચ્ચો વરસાદ પડ્યો.
- મોટા ઘટાદાર પીપળા પર ઘણાં જીવજંતુ રહેતાં હતાં.
- વાર્તાનું પુસ્તક મોટું હતું, ચિત્રની ચોપડી પાતળી હતી.
- બધાં બાળકોએ દૂધ પીધું, વડીલોએ રાબ પીધી.
જોડીમાં બેસો. વાર્તા વાંચો – ઊંટ પરિવાર, મદનિયું
- ઊંટ પરિવાર → પપ્પા: ઊંટ, મમ્મી: ઊંટડી, બાળક: બોતડું
- વાંદરા → વાંદરી, વાંદરો, વાંદરું → વાંદરાં
- શિયાળ → શિયાળવી, શિયાળ, શિયાળવું
- વાઘ → વાઘણ, વાઘ, વાઘનું બચ્ચું
- હાથી → હાથણી, હાથી, મદનિયું
- સિંહ → સિંહણ, સિંહ, બાળસિંહ
Joke inside: the baby camel forgot to count itself – ‘તમે પોતાને તો ગણો!’
ફકરાના આધારે કારીગરોનાં નામ લખો / પ્રાણીઓ સાથે વાક્યો
- શેઠ → શેઠાણી (example)
- દરજી → દરજણ
- ઘાંચી → ઘાંચણ
- કુંભાર → કુંભારણ
- લુહાર → લુહારણ
- માળી → માલણ
- નોકર → નોકરાણી
ભાષાની રીતે ગણિત સમજો
- મહીસાગર પરના પુલ પર 38 બસ… (example)→ 76 કાર.
- ઈવા 25 ડગલાં ડાબી તરફ, પછી 10 ડગલાં જમણી તરફ – મૂળ જગ્યાથી કેટલી દૂર?→ 15 ડગલાં (ડાબી બાજુ).
- જહાનવી પાસે 3 લિટર, હાર્દિક પાસે 200 મિલિ – હાર્દિકને બીજી કેટલી બોટલ જોઈએ?→ 14 બોટલ (3000 ÷ 200 = 15, એક તો છે).
- આનંદીના 20 લખોટીમાંથી અડધી પીળી, ચોથા ભાગની ગુલાબી – લાલ કેટલી?→ પીળી 10, ગુલાબી 5, લાલ 5.
- બે હાર, દરેકમાં 7 છોડ, દરેક છોડ પર 1 ફૂલ – સૂરજમુખી અને ગુલાબ કેટલાં?→ 14 સૂરજમુખી, 14 ગુલાબ.
- મોહસીન 1, સમીર 3, સ્વીટુ દરેકમાં 2 – કુલ વર્તુળ?→ 1 + 3 + 6 = 10.
લગભગ સરખા / હસો અને ભજવો / શબ્દ બૅન્ક
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – birds
- કોયલ
- કાબર
- ઘુવડ
- સમડી
- પોપટ
Level 2 – story words
- ગોફણ
- ગોદામ
- માળો
- બચ્ચાં
- મોભ
Level 3 – sentences
- સૂરજદાદા કાળું આભ ધુએ.
- બોધરાજે કાબરનાં બચ્ચાં બચાવ્યાં.
- નાની બહેન ગાતી હતી.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. ‘સવાર’ કવિતાના કવિ?
સુધીર દેસાઈ.
2. કવિતામાં કોણ કાળું આભ ધુએ?
સૂરજદાદા.
3. કોયલ શું બોલે?
કુહૂ.
4. બોધરાજ શાનાથી નિશાન તાકતો?
ગોફણથી.
5. ગોદામમાં કોનો માળો હતો?
બ્રાહ્મણી કાબરનો.
6. બચ્ચાં પર કોણ ધસી આવ્યું?
સમડી.
7. બોધરાજે માળો ક્યાં મૂક્યો?
ગેરેજના મોભ પર.
8. બીજે દિવસે બોધરાજ શું લાવ્યો?
દાણાની થેલી.
9. ઊંટના બચ્ચાને શું કહેવાય?
બોતડું.
10. ‘તડકો કૂણો છે’ – પ્રશ્ન?
તડકો કેવો છે?
Frequently asked questions
What is Unit 6 of Std 4 Gujarati Kuhu?
Unit 6 (એકમ 6) is ભાઈબંધ મારો બોલ્યો કુહૂ, on pages 94 to 111. It has the song એક તોફાની બારકસ, Sudhir Desai’s poem સવાર and Bhisham Sahni’s story આહ! બોધરાજ, વાહ! બોધરાજ.
How does Bodhraj change in the story?
He used to shoot birds with his catapult, but when a kite swoops on a nest of baby mynas he drives it away, moves the nest to safety, gives the chicks water – and next day brings a bag of grain instead of his catapult.
What grammar does Unit 6 practise?
Asking કેવો/કેવી/કેવું/કેવા/કેવાં questions, and making words agree in gender and number (નાનકડું પતંગિયું… બેઠું).
What are the animal family words in Unit 6?
ઊંટ–ઊંટડી–બોતડું, હાથી–હાથણી–મદનિયું, વાઘ–વાઘણ, સિંહ–સિંહણ–બાળસિંહ, શિયાળ–શિયાળવી–શિયાળવું.
Why is the book called કુહૂ?
કુહૂ is the cuckoo’s call, and Unit 6 – ભાઈબંધ મારો બોલ્યો કુહૂ – celebrates birds and their songs.