ધોરણ 4 ગુજરાતી કુહૂ એકમ 7: નખ્ખમ્ ધખ્ખમ્ ધડાપડાબૂમ્
Answers to every activity on pages 113–126, the magic story આવ આવ જા જા in Gujarati with the tricks explained, the songs અંતર મંતર જંતર and બમ બમ ભોલા, past–present–future, dictation and a quick test.
- 21exercises solved
- 2 poems + 1 story
- 15word meanings
- 15pages
Unit 7 at a glance
એકમ 7 is full of magic – and then shows how it’s done! Mahendra Joshi’s spell song, Narottam Valand’s poem about a child disguised as a sadhu, and the story ‘આવ આવ જા જા’, in which Trupti and Anshul perform ‘magic’ in class – a bangle that obeys, a lemon that bleeds, goddess footprints – and then explain the simple tricks behind each.
Language work focuses on time: અગાઉ, અત્યારે, હવે પછી and changing sentences between past, present and future.
What your child learns
- Explains how each ‘magic’ trick works
- Tells science (વિદ્યા) from magic (જાદુ)
- Reads a poem and turns it into a dialogue
- Uses past, present and future forms
- Marks the time of an action with arrows
- Makes up spells and word play
Poem: અંતર મંતર જંતર – meaning
A magic song by Mahendra Joshi (મહેન્દ્ર જોષી):
Magic show: let the child ‘perform’ the song with a hat and a scarf.
વાર્તા: આવ આવ જા જા – સરળ ભાષામાં
‘બમ બમ ભોલા’ કવિતા ભણ્યા પછીના દિવસે તૃપ્તિ અને અંશુલે શિક્ષકને પૂછ્યું, “અમે એક જાદુ કરીએ?” શિક્ષકે હા પાડી. બંનેએ બધાંને સમજાવ્યું કે જાદુ એટલે અસ્સલ જાદુ!
અંશુલ વાતો કરતો રહ્યો અને તૃપ્તિએ ટેબલ પર સફેદ દુપટ્ટો પાથર્યો. પછી ટેબલ પર જામફળ અને બંગડી મૂકી તૃપ્તિ બોલી, “નખ્ખમ્ ધખ્ખમ્ ધડાપડાબૂમ્… આવ, આવ!” – અને બંગડી તેની તરફ ખસી! “જા, જા!” – તો બંગડી દૂર! આખો વર્ગ ચૂપ થઈ ગયો.
પછી અંશુલે ખિસ્સામાંથી લીંબુ કાઢ્યું, ચપ્પુ લઈ બાવાની જેમ બોલ્યો, “આઉંકક્કમ્ તાહૂક્કમ્… કાપો ડાકણ!” લીંબુ કાપ્યું તો અંદરથી લોહી જેવું લાલ પ્રવાહી ટપક્યું! ઋતુએ ચીસ પાડી, “ડાકણ મરી ગઈ?” છેલ્લે તૃપ્તિ દુપટ્ટા પર ચાલી તો તેના પર કંકુ જેવાં લાલ પગલાં પડ્યાં – “માતાજીનાં પગલાં!”
પછી તૃપ્તિ-અંશુલે રહસ્ય ખોલ્યું: બંગડી સાથે પાતળું સફેદ ઇલાસ્ટિક બાંધ્યું હતું જેનો છેડો ખીલીમાં ફસાવેલો – સફેદ દુપટ્ટા પર તે દેખાય નહીં. ચપ્પા પર પહેલેથી રંગ લગાડેલો હતો. અને પગના તળિયે હળદર ઘસી હતી, દુપટ્ટો ચૂનાના પાણીમાં બોળેલો હતો – હળદર અને ચૂનો મળે એટલે લાલ રંગ!
શિક્ષકે કહ્યું, “જાદુ એટલે ચાલાકી. વિદ્યા સાચી, જાદુ નહીં.” આખા વર્ગે તાળીઓ પાડી, અને કમુએ પણ તાળીઓ પાડીને પગલાં પાડ્યાં!
બોધ – What the story teaches
There’s no real magic – only tricks and science. Ask ‘how?’ and you won’t be fooled. જાદુ નહીં, યુક્તિ; વિચારીએ તો છેતરાઈએ નહીં.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| મંતર | spell | મંત્ર |
| બાજીગર | magician | જાદુગર |
| ભભૂત | sacred ash | રાખ |
| ભિક્ષા | alms | દાન |
| આટો | flour | લોટ |
| આજીજી | pleading | વિનંતી |
| વેશ | disguise | દેખાવ |
| સરપાવ | reward | ઇનામ |
| ડાકણ | witch | — |
| ઇલાસ્ટિક | elastic thread | — |
| ચૂનો | lime | — |
| ચમત્કાર | miracle | — |
| ત્રાટક | steady gaze | — |
| ગાયબ | vanished | ગુમ |
| લ્હાવો | opportunity, joy | લાભ |
Std 4 Gujarati Kuhu એકમ 7 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
ચાલો, ગાઈએ ગીતડું : અંતર મંતર જંતર
થોડું હસો ને! ચિત્રો જુઓ અને હસતાં હસતાં પ્રશ્નોના ઉત્તર આપો
- આ ચિત્રમાં તમને સૌથી વધુ શું ગમ્યું?→ open answer.
- કોણ કોણ ખુશ દેખાય છે?→ છોકરી, બિલાડી, સૂરજ, પતંગિયાં.
- આ ચિત્ર કયા સમયનું હોય એવું લાગે છે?→ સવાર / બપોર.
- પતંગિયાં ઊડીને ક્યાં જશે?→ ફૂલ પર.
- આ છોકરી અને બિલાડીનાં નામ પાડો.→ open answer.
- ઉપરનાં સ્માઇલી જોતાં તમને કોણ યાદ આવ્યું? કેમ?→ open answer.
બમ બમ ભોલા
આપેલાં વાક્યો જેવો અર્થ ધરાવતી પંક્તિ ગીતમાંથી શોધીને લખો
- મને ડરાવશો નહીં. → મુજને ના બિવડાવો!
- મમ્મીએ વિનંતી કરતાં કહ્યું. → બા બોલી આજીજી કરતી.
- મમ્મી રસોઈ કરતી હતી એ તકનો લાભ લઈને → બા બેઠી’તી રસોઈ કરવા, લઈ એ પળનો લ્હાવો.
- કપડાં બદલી પહેલાં જેવો જ થઈને → વેશ હટાવી થઈને ડાહ્યો
- મારે ગળી વસ્તુઓ જોઈતી નથી. → નહીં મીઠાઈ-માવો.
‘બમ બમ ભોલા’ કવિતાની વાર્તા બનાવો / સંવાદ પૂર્ણ કરો અને ભજવો
વાંચો અને સમજો અને લખો
- ભિક્ષા – દાન → શિષ્યો આશ્રમમાં ભિક્ષામાં મળેલું ભોજન જમતા.
- આજીજી – વિનંતી, સવિનય પ્રાર્થના → બાળકોએ પરીને આજીજી કરી કે અમને રાક્ષસથી બચાવો.
- વેશ – દેખાવ → ફૅન્સી ડ્રેસમાં મેં સૈનિકનો વેશ કાઢેલો.
નીચે આપેલી પરિસ્થિતિમાં તમે શું કરશો? (આટો, સરપાવ, વેશ, આજીજી, મહેનત)
- પપ્પાએ તમારો કાન જોરથી ખેંચ્યો.→ મેં પપ્પાને આજીજી કરી કે હવે તોફાન નહીં કરું.
- તમે બીજા ગામમાં ખોવાઈ ગયા, ખાવાનું મળતું નથી.→ કોઈ ઘરે જઈ થોડો આટો માગીશ.
- ઘરની પાછળ કીડીનું દર છે.→ ત્યાં ચપટી આટો નાખીશ.
- પ્રજાસત્તાક દિને નાટકમાં ગાંધીજી બન્યા છો.→ હું ગાંધીજીનો વેશ ધારણ કરીશ. (example)
- નાટકમાં સરસ કામ કરવા બદલ ઇનામ મળવાનું છે.→ ખૂબ મહેનત કરીશ અને સરપાવ મેળવીશ.
આ વાક્યો મોટેથી બોલી બતાવો
વાર્તા : આવ આવ જા જા
વાતચીત
- તમને કયો જાદુ સૌથી વધુ ગમ્યો?→ open answer.
- આ પહેલાં તમે કયા કયા જાદુ જોયા છે?→ open answer.
- હવે તમને કોઈ જાદુ બતાવે ત્યારે શો વિચાર આવશે?→ આમાં કઈ યુક્તિ છે?
- જાદુ કે ચમત્કાર હોય?→ ના – તે હાથચાલાકી અને વિજ્ઞાન છે.
- હવે તમે જાદુ કે ચમત્કારમાં માનશો? શા માટે?→ ના, કારણ કે દરેક જાદુ પાછળ યુક્તિ હોય છે.
- આવું બધું જોતી વખતે આપણે કેમ છેતરાઈ જઈએ છીએ?→ આપણું ધ્યાન બીજે દોરવામાં આવે છે.
- જાદુગરની ચાલાકી પકડી પાડી હોય તો શું કરવું પડે?→ બધાંને પ્રેમથી યુક્તિ સમજાવવી.
- આ પાઠમાં આપેલા જાદુઓમાં કઈ કઈ યુક્તિઓ હતી?→ ઇલાસ્ટિક દોરો, ચપ્પા પર લગાવેલો રંગ, હળદર અને ચૂનો.
વાર્તાના આધારે વિધાનો સાચાં હોય તો ‘વિદ્યા’ અને ખોટાં હોય તો ‘જાદુ’ લખો
- લાકડીમાં ફસાવેલું ઇલાસ્ટિક બંગડીને પોતાની તરફ ખેંચતું હતું. – વિદ્યા
- તૃપ્તિને સફેદ રંગ ગમતો હોવાથી તે સફેદ દુપટ્ટો લાવી હતી. – જાદુ – it was to hide the white elastic
- તૃપ્તિ અને અંશુલ ચમત્કારિક શક્તિવાળાં હતાં. – જાદુ
- તૃપ્તિ અને અંશુલ ખરેખર જાદુઈ મંત્ર જાણતાં હતાં. – જાદુ
- તૃપ્તિ દુપટ્ટાને ચૂનાના પાણીમાં બોળીને લાવી હતી. – વિદ્યા
‘આવ આવ જા જા’ વાર્તામાં એક વાર પગલાં પાડી આવો પછી પ્રશ્નોના ઉત્તર લખો
- ટેબલ પર દુપટ્ટો પાથરતી વખતે અંશુલ શા માટે વાતો કરતો હતો?→ બધાંનું ધ્યાન બીજે દોરવા, જેથી ઇલાસ્ટિક બાંધતો કોઈ ન જુએ.
- તૃપ્તિ ‘આવ, આવ’ કે ‘જા, જા’ ન બોલી હોત તો?→ કોઈ ફેર ન પડત – બંગડી તો ઇલાસ્ટિકથી ખસતી હતી.
- તૃપ્તિ મંત્ર શા માટે બોલી હશે?→ બધાંને જાદુ લાગે એ માટે.
- તૃપ્તિએ શું ન કર્યું હોત તો ડાકણ ન કપાઈ હોત?→ ચપ્પા પર રંગ ન લગાવ્યો હોત તો.
- લીંબુમાંથી લોહી/લાલ પ્રવાહી શા માટે નીકળે છે?→ ચપ્પા પર લગાવેલા રંગ અને લીંબુના રસથી.
- ડાકણ કપાઈ ત્યારે ચીસ કોણે પાડી હશે?→ ઋતુએ ડરીને (and Trupti in play).
- દુપટ્ટા પર કંકુ જેવા રંગનાં પગલાં શા માટે પડ્યાં?→ પગના તળિયે હળદર અને દુપટ્ટા પર ચૂનાનું પાણી – બંને મળતાં લાલ રંગ થાય.
- કમુએ તાળીઓ શા માટે પાડી?→ તેને યુક્તિ સમજાઈ ગઈ અને મજા પડી.
સમાન અર્થ ધરાવતાં વાક્યો પાઠમાંથી શોધી પહેલો અને છેલ્લો શબ્દ લખો
અહીં ત્રણેય જાદુની ક્રિયાઓ ભેગી થઈ ગઈ છે – જુદાં ખાનામાં ક્રમ લખો
- કાપો ડાકણ → ખિસ્સામાંથી લીંબુ લેવું → ચપ્પુ પર રંગ લગાવવો → ચપ્પુ લેવું → લીંબુ કાપવું
- ‘આવ, આવ’–‘જા, જા’ → ટેબલ પર દુપટ્ટો પાથરવો → ઇલાસ્ટિકને ખીલીમાં ફસાવવું → બંગડી મૂકવી → બંગડી અને રબરનું ખસવું
- કંકુપગલાં → દુપટ્ટા પર ચૂનાનું પાણી છાંટવું → દુપટ્ટો જમીન પર પાથરવો → પગના તળિયે હળદર ઘસવી → દુપટ્ટા પર ચાલવું
Underline the materials: લીંબુ, ચપ્પુ, ઇલાસ્ટિક, ખીલી, બંગડી, દુપટ્ટો, ચૂનો, હળદર.
આ એકમમાં આપેલા મંત્રો ઝડપથી બોલો પછી તમે ત્રણ નવા મંત્રો બનાવો
ઉદાહરણ પ્રમાણે ‘પહેલાં’, ‘હમણાં’, ‘હવે પછી’ ઉમેરો
હમણાં લીલા ફટાકડા બનાવતાં આવડે છે. / પહેલાં લીલા તેના પપ્પાને ફટાકડા બનાવતાં જોતી હતી. / હવે પછી લીલા ખૂબ સારી ફટાકડા બનાવનાર બનશે. (example)
આસ્થા તેની મમ્મીની કમર સુધી પહોંચે છે (હમણાં) / ઊંચી થઈ જશે (હવે પછી) / ઘૂંટણ લગી પહોંચતી (પહેલાં). લોકો ઊડતા બાઇક પર નોકરી જશે / બળદગાડામાં મુસાફરી કરતા / સ્કૂટર, બસ, વિમાનમાં મુસાફરી કરે છે.
રમતાં રમતાં શીખીએ
બંને પગના પંજા પર ઊભા રહો… સમય અને ક્રિયા સૂચવતાં વાક્યો બનાવો
- ઊંઘવું → મનીષ સાંજે ઊંઘ્યો / ઊંઘે છે / ઊંઘી જશે (example)
- હસવું → જોક સાંભળી રીટા હસી / હસે છે / હસશે
- લખવું → શ્રેયાએ કાલે વાર્તા લખી / લખે છે / લખશે
- રડવું → ઐશ્વર્યા રડી / રડે છે / રડશે
- કૂદવું → અમે દીવાલ કૂદ્યાં / કૂદીએ છીએ / કૂદીશું
- તોડવું → લતાએ કાચ તોડ્યો / તોડે છે / તોડશે
- માન આપવું → અમે વડીલોને માન આપતાં / આપીએ છીએ / આપીશું
આ વાત બીજા કોઈ સમયે કહેવાની થાય તો કેવી રીતે કહેવાય?
ક્રિયા અગાઉ થયેલી હોય તો ←, હાલમાં ↔, હવે પછી →
- તૃપ્તિએ સફેદ દુપટ્ટો પાથર્યો. → ← (example)
- સ્વામી અમારો જાગશે. → →
- મને જાદુ આવડે છે. → ↔
- બા બેઠી’તી રસોઈ કરવા. → ←
- સિંહ જંગલમાં જતો રહેશે. → →
- છે નાજુક ને નમણાં હરણાં! → ↔
- ફરફરતી મૂછ ઊગી એક. → ←
લગભગ સરખા / હસો અને ભજવો / શબ્દ બૅન્ક
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – magic words
- જાદુ
- મંત્ર
- બંગડી
- લીંબુ
- દુપટ્ટો
Level 2 – time words
- અગાઉ
- અત્યારે
- હવે પછી
- ગઈકાલે
- આવતીકાલે
Level 3 – sentences
- મેં ઠેકડા માર્યા.
- હું ઠેકડા મારું છું.
- હું ઠેકડા મારીશ.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. ‘અંતર મંતર જંતર’ના કવિ?
મહેન્દ્ર જોષી.
2. ‘બમ બમ ભોલા’માં બાવો કોણ હતું?
ઘરનું બાળક.
3. બાવાએ શું માગ્યું?
ચપટી આટો.
4. બંગડી શેનાથી ખસતી હતી?
ઇલાસ્ટિક દોરાથી.
5. સફેદ દુપટ્ટો શા માટે?
ઇલાસ્ટિક દેખાય નહીં.
6. લાલ પગલાં કેવી રીતે પડ્યાં?
હળદર અને ચૂનાથી.
7. ‘મને જાદુ આવડે છે’ – કયો સમય?
અત્યારે (↔).
8. ખાવું – હવે પછી?
ખાઈશ.
9. ભિક્ષા એટલે?
દાન.
10. જાદુ સાચો કે યુક્તિ?
યુક્તિ.
Frequently asked questions
What is Unit 7 of Std 4 Gujarati Kuhu?
Unit 7 (એકમ 7) is નખ્ખમ્ ધખ્ખમ્ ધડાપડાબૂમ્, on pages 113 to 126. It has Mahendra Joshi’s song અંતર મંતર જંતર, Narottam Valand’s poem બમ બમ ભોલા and the story આવ આવ જા જા.
How were the tricks in આવ આવ જા જા done?
The bangle was tied to a thin white elastic hooked on a nail (hidden on a white dupatta); the knife was coloured before cutting the lemon; and turmeric on the feet reacted with lime water on the dupatta to make red footprints.
What is the lesson of the magic story?
There is no real magic – only tricks and science. Asking ‘how?’ keeps us from being fooled.
What grammar does Unit 7 teach?
Past, present and future – અગાઉ, અત્યારે, હવે પછી – with arrows ← ↔ →.
Who is the ‘sadhu’ in બમ બમ ભોલા?
A child of the house in disguise, who asks for a pinch of flour and then reveals himself.