ધોરણ 6 ગુજરાતી પલાશ પાઠ 10: લેખણ ઝાલી નો રહી
Joravarsinh Jadav’s folk tale લેખણ ઝાલી નો રહી retold in simple Gujarati, all the idioms with meanings, answers and guidance for pages 66–75, dictation and a quick test.
- 3exercises solved
- Folk tale
- 11word meanings
- 10pages
Lesson 10 at a glance
A folk tale from Saurashtra, told by the famous folklorist Joravarsinh Jadav in the rich language of the countryside. Hard-working farmer Kahalsang and clever merchant Harakhchand Sheth deal with each other over cotton, bullocks and debts. When Kahalsang’s father dies and the merchant is asked to write the death-notice letters, a moment of greed meets a lesson in humanity – and the merchant’s pen simply ‘won’t hold’.
What your child learns
- Enjoys a folk tale in dialect
- Learns many rural idioms
- Understands honesty and dignity
- Knows words like કાળોત્રી, કારજ
- Explains a character’s change
- Writes a moral in own words
About the writer: જોરાવરસિંહ જાદવ
Joravarsinh Jadav (born 1940, Akru village, near Dhandhuka) is a renowned folklorist who has spent his life collecting and presenting Gujarat’s folk culture and tales. He was awarded the Padma Shri.
Dialect: enjoy words like ‘નો રહી’ (didn’t stay) – that’s rural Saurashtra speech.
લોકકથા: લેખણ ઝાલી નો રહી – સરળ ભાષામાં
ગામમાં કહળસંગ નામે મહેનતુ ખેડૂત રહે. એના ગાડામાં કપાસ ભરીને હરખચંદ શેઠની હાટડીએ વેચવા આવે. શેઠ ચતુર વેપારી – ગરીબ ખેડૂતની મજબૂરીનો લાભ લે, વાયદા પર ઉધાર આપે અને વ્યાજ ગણે.
એક વખત કહળસંગના બળદને લીધે શેઠને ગુસ્સો આવ્યો; શેઠે મનમાં ગાંઠ વાળી. સમય જતાં કહળસંગના બાપુ ગુજરી ગયા. ગામમાં ભણેલું કોઈ નહિ, એટલે કાળોત્રી (મરણની જાણ કરતા પત્રો) લખવા હરખચંદ શેઠને જ બોલાવ્યા.
શેઠ કાગળ-લેખણ લઈને બેઠા. મનમાં થયું – ‘લાગમાં આવ્યો છે; આજ જૂનો હિસાબ ચૂકતે કરી લઉં.’ પણ કાગળ પર લખવા જાય ત્યાં હાથ અટકી જાય – લેખણ ઝાલી નો રહી!
ગામના વડીલ બોલ્યા, “હરખચંદ શેઠ! મૃત્યુ તો વહેલું-મોડું સૌને આવવાનું છે, પણ મોતનો મલાજો જાળવવામાં આપણી માણસાઈ છે.” શેઠની આંખ ભોં ખોતરવા માંડી; શરમથી તેમના અક્કલનું તાળું ઊઘડ્યું.
શેઠે પ્રામાણિકતાથી કાળોત્રીઓ લખી આપી – અને એ દિવસથી સમજ્યા કે પૈસા કરતાં માણસાઈ મોટી છે.
બોધ – What the story teaches
Humanity and honesty are greater than money. પૈસા કરતાં માણસાઈ મોટી.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the lesson, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| લેખણ | pen | કલમ |
| ઝાલી | held | પકડી |
| સીમાડો | village boundary | — |
| પાથરણું | spread, expanse | — |
| કાળોત્રી | death-notice letter | — |
| કારજ | 12th-day death ritual | — |
| હાટડી | small shop | દુકાન |
| ખમતીધર | well-off | — |
| મલાજો | dignity, decorum | મર્યાદા |
| વેતરવું | to cut, cheat | — |
| ઘડીસાત | a moment | — |
Std 6 Gujarati Palash પાઠ 10 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
રૂઢિપ્રયોગો – અર્થ
- ઉચાળા ભરવા → ઘરબાર ખાલી કરીને નીકળી જવું કે ભાગવું
- પગરણ માંડવાં → શરૂઆત કરવી
- બે પાંદડે થવું → સુખી-સંપન્ન થવું
- નેવાનાં પાણીએ હાથ ધોવા → કોઈની ઉદારતાનો દુરુપયોગ કરવો
- મનમાં ગાંઠ વાળવી → નક્કી કરવું
- ડાંડાઈ કરવી → કામચોરી કરવી, આળસ કરવી
- વહાણાં વાઈ જવાં → સમય જતો રહેવો
- લાગમાં આવવું → તક મળવી, બરાબર કબજામાં આવવું
- તેડું મોકલવું → નોતરું મોકલવું, બોલાવવું
- ભોં ખોતરવા માંડવું → નીચું જોઈને ઊભા રહી જવું (શરમથી)
- અક્કલનું તાળું ઊઘડવું → બુદ્ધિ આવવી
શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ
- મૃત્યુની જાણ કરતો પત્ર → કાળોત્રી
- મરણ પછી બારમા દિવસે થતો વિધિ → કારજ
વાતચીત / પ્રશ્નો
- કહળસંગ કેવો માણસ હતો?→ મહેનતુ, સ્વમાની, ભોળો ખેડૂત.
- હરખચંદ શેઠ કેવા હતા?→ ચતુર વેપારી; ગરીબના કષ્ટનો લાભ લેવા જેવા.
- શેઠની લેખણ કેમ ઝાલી ન રહી?→ મોતના પ્રસંગે પણ સ્વાર્થ સાધવાનો વિચાર આવ્યો ત્યારે શરમથી અંતરાત્માએ રોક્યા.
- ‘મોતનો મલાજો જાળવવો’ એટલે શું?→ મૃત્યુના પ્રસંગે મર્યાદા અને માણસાઈ રાખવી.
- વાર્તામાંથી શો બોધ મળે છે?→ પ્રામાણિકતા અને માણસાઈ પૈસા કરતાં મોટી છે.
Book pages 70–75: answer the remaining exercises in the same way, using full sentences and the idioms above.
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1
- લેખણ
- ખેડૂત
- શેઠ
- કપાસ
- બળદ
Level 2 – idioms
- ઉચાળા
- પગરણ
- કાળોત્રી
- કારજ
- મલાજો
Level 3 – sentences
- શેઠની લેખણ ઝાલી નો રહી.
- મોતનો મલાજો જાળવવો જોઈએ.
- પૈસા કરતાં માણસાઈ મોટી.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the lesson. Tap to check each answer.
1. લેખક?
જોરાવરસિંહ જાદવ.
2. ખેડૂતનું નામ?
કહળસંગ.
3. વેપારીનું નામ?
હરખચંદ શેઠ.
4. કાળોત્રી એટલે?
મૃત્યુની જાણ કરતો પત્ર.
5. કારજ એટલે?
મરણ પછી બારમા દિવસનો વિધિ.
6. ‘બે પાંદડે થવું’?
સુખી થવું.
7. ‘ભોં ખોતરવા માંડવું’?
શરમથી નીચું જોવું.
8. ‘અક્કલનું તાળું ઊઘડવું’?
બુદ્ધિ આવવી.
9. વાર્તાનો પ્રકાર?
લોકકથા.
10. બોધ?
માણસાઈ પૈસાથી મોટી.
Frequently asked questions
What is Lesson 10 of Std 6 Gujarati Palash?
Lesson 10 (પાઠ 10) is લેખણ ઝાલી નો રહી, a folk tale by Joravarsinh Jadav on pages 66 to 75.
What does the title mean?
‘The pen would not hold’ – the merchant’s hand stops when his conscience wakes.
What is a કાળોત્રી?
A letter informing relatives of a death.
Which idioms does the lesson teach?
ઉચાળા ભરવા, પગરણ માંડવાં, બે પાંદડે થવું, નેવાનાં પાણીએ હાથ ધોવા, ભોં ખોતરવા માંડવું, અક્કલનું તાળું ઊઘડવું and more.
Who is Joravarsinh Jadav?
A leading Gujarati folklorist and Padma Shri awardee who collects Gujarat’s folk tales and culture.