ધોરણ 5 ગુજરાતી (દ્વિતીય ભાષા) કુક્કુટ એકમ 3: છ પગ ને બે પાંખ
Answers to the activities on pages 32–47, the fact-reading તમે નહીં માનો! in Gujarati, Shailesh Kaleriya’s earthworm song and Jitu Trivedi’s મારોય ફોટો પાડો explained, ant qualities, word choices, dictation and a quick test.
- 12exercises solved
- 2 songs + fact reading
- 14word meanings
- 16pages
Unit 3 at a glance
એકમ 3 is all about insects. Shailesh Kaleriya’s song praises the earthworm that turns soil into ‘golden’ manure; the reading ‘તમે નહીં માનો!’ is packed with amazing ant facts – scent trails, queens, workers and soldiers, ant ‘farms’ and ant wars; and Jitu Trivedi’s song lets every creature ask, ‘Take my photo too!’
What your child learns
- Reads and recalls facts
- Links behaviour to qualities
- Chooses words from context
- Imagines an ant’s point of view
- Solves a maze and measures
- Enjoys songs about creatures
Poem: માટી ખાઈને થાય મોટું – meaning
An earthworm song by Shailesh Kaleriya (શૈલેષ કાલરિયા):
Garden check: after rain, look for earthworms in the soil.
વાર્તા: તમે નહીં માનો! – સરળ ભાષામાં
આમતેમ કેવી હાંફળીફાંફળી દોડે! પછી મોંમાં ખોરાક લઈને લાઇનમાં ચાલતી જાય. એ તે કોણ? કીડી, સાવ નાનકડું જંતુ. કીડી હોય નાની, પણ એની પાસેથી શીખવા મળે મોટું મોટું – દર બનાવવાની ટેક્નિક, કામની વહેંચણી, શિસ્ત અને કરકસર.
કીડી હોય ત્યાં તમે સેવ નાખી જુઓ. તરત એકાદ કીડીનું ધ્યાન જશે, તે બીજી કીડીઓને બોલાવશે અને બધી ભેગી મળી ગાંઠિયાને ઊંચકી જશે! દર પર ચડવા એક કીડી બીજી કીડીનો પગ પકડી લટકે – જાણે સાંકળ.
કીડીઓ આંખ વડે કશું જોઈને નહિ, ગંધથી રસ્તો શોધે છે. કીડીને એના દરમાંથી કાઢીને ગમે ત્યાં મૂકો, તે છેવટે પોતાના જ દરમાં પહોંચી જશે. સૂંઘવાની આવડત એટલી ગજબની!
દરેક એન્ટહિલમાં એક રાણી કીડી હોય છે. બાકીની કીડીઓ મજૂર અને સૈનિક. રાણી ઈંડાં મૂકે; ખવડાવેલા ખોરાક પ્રમાણે ઈયળમાંથી મજૂર કે સૈનિક કીડી બને. નવાઈની વાત – કીડીઓ ઍફિડ જેવાં જંતુ ‘પાળે’ છે અને એમનો મીઠો રસ મેળવે છે.
કીડીની 2000 જેટલી જાતો છે. તેઓ સામસામાં લડાઈ પણ કરે અને પકડાયેલી દુશ્મન કીડીઓને ગુલામ બનાવે. પાંચ કરોડ વર્ષથી કીડીઓ આ દુનિયામાં છે – આપણી ઘણી સમસ્યાઓ તો કીડીઓએ લાખો વર્ષ પહેલાં ઉકેલી નાખી હતી!
બોધ – What the story teaches
Small creatures teach big lessons – teamwork, hard work and order. નાની કીડી પણ મોટું શીખવે છે.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the poem and story, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| કીડી | ant | — |
| અળસિયું | earthworm | — |
| એન્ટહિલ | anthill | રાફડો |
| રાણી | queen | — |
| મજૂર | worker | — |
| સૈનિક | soldier | — |
| ગંધ | smell | — |
| શિસ્ત | discipline | — |
| કરકસર | thrift | — |
| સંગ્રહ | collection, storage | — |
| ખૂંખાર | ferocious | — |
| પરાઈ | belonging to others | — |
| ગુસપુસ | whispering | — |
| સમૂહજીવન | group life | — |
Std 5 Gujarati Second Language Kukkut એકમ 3 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
ચાલો, ગાઈએ ગીતડું : માટી ખાઈને થાય મોટું (Shailesh Kaleriya)
કીડીને દરમાંથી બહાર કાઢો
વાર્તા વાંચો : તમે નહીં માનો!
વાતચીત
- કીડીની કઈ ખાસિયત તમને ગમી?→ open answer.
- તમે કીડી પાસેથી શું શીખ્યા?→ સહકાર, મહેનત, શિસ્ત.
- તમે કીડી હો તો કયું કામ કરો? કેમ?→ open answer.
- લાલ કીડી ને કાળી કીડીમાં શો તફાવત છે?→ લાલ કીડી જોરથી કરડે.
- ખાંડના ડબ્બામાં કીડીઓ ચઢી જાય તો શું કરશો?→ ડબ્બો તડકે મૂકીએ, ઢાંકણ બરાબર બંધ કરીએ.
કીડીની જેમ દસ ડગલાં ચાલો. લાગુ પડતું હોય તેની પાછળ ✓, ન પડતું હોય ✗
- ખોરાક ભેગો કરે – ✓
- સંપીને કામ પૂરાં કરે – ✓
- ખોરાક જોઈ બીજી કીડીઓને સંદેશો પહોંચાડે – ✓
- દરમાં જવા એકબીજાના પગ ખેંચે – ✗ – એકબીજાને ઉપર ખેંચે
- પોતાનું દર ન ભૂલે – ✓
- એકબીજાને ઓળખી કાઢે – ✓
- દરમાં એક રાજા કીડી હોય – ✗ – રાણી કીડી
- દુશ્મન કીડીઓને સાચવે – ✓ – ગુલામ તરીકે
- પરાઈ કીડી સાથે મિત્રતા કેળવે – ✗ – મારી નાખે
- એમના રહેઠાણમાં ચોકસાઈ હોય – ✓
વાક્યમાં કીડીઓના ગુણ (સમૂહજીવન, યાદશક્તિ, સહકાર, પરિશ્રમ, ગંધશક્તિ)
- મોંમાં ખોરાક લઈને લાઈનમાં ચાલતી જાય. → પરિશ્રમ, સમૂહજીવન
- બધી કીડી ભેગી મળી એ ગાંઠિયાને ઊંચકી લઈ જશે. → સહકાર
- ટોચ પરથી એક કીડી બીજી કીડીનો પગ પકડી લટકે. → સહકાર
- દૂરથી પણ કીડી પોતાના જ દરમાં પહોંચી જાય. → યાદશક્તિ, ગંધશક્તિ
- પોતાના દરની સાથી કીડીઓ પ્રત્યે પ્રેમભાવ રાખે. → સમૂહજીવન, સહકાર (example)
- દૂર પડેલા ખોરાકને શોધી કાઢે. → ગંધશક્તિ
- ખોરાકને ઢસડીને દર સુધી લઈ જાય. → પરિશ્રમ
- ઘણી બધી કીડીઓ દરમાં એકસાથે રહે. → સમૂહજીવન
- સતત કામ કરતી રહે. → પરિશ્રમ
…તો કીડી શું કરશે? / આ પરિસ્થિતિમાં તમે કીડીને શું કહેશો?
પ્રશ્નોના જવાબ કૌંસમાંથી શોધીને લખો (ગુસપુસ, સંગ્રહ, કરકસર, ખૂંખાર, દુશ્મની, પરાઈ)
- વાઘ તો જેને જુએ તેને મારી નાખે. વાઘ કેવું પ્રાણી છે? → ખૂંખાર
- આપણે બધાં સાથે મિત્રતા રાખવી… કોઈની સાથે શું ન રાખવું જોઈએ? → દુશ્મની
- એ ઘડિયાળ મારી નહોતી… કેવી વસ્તુ આપણે ન રખાય? → પરાઈ
- એ ચારેય જણા અંદરોઅંદર ધીમેથી… શું કરતા હતા? → ગુસપુસ
- નિશાબહેન જરૂર પૂરતું જ પાણી વાપરે. તેઓ શું કરે છે? → કરકસર
- પાર્થ જુદા જુદા પથ્થર ભેગા કરી મૂકી રાખે. શું કરતો? → સંગ્રહ
કીડીની વિશેષતા બતાવતા શબ્દો / આવો ભાવ દર્શાવતું વાક્ય
બે-ત્રણ વાક્યમાં જવાબ લખો
- કીડીઓ સેવને દર સુધી પહોંચાડવા શું શું કરે છે?→ બીજી કીડીઓને બોલાવે, ભેગી મળી ઊંચકે, ઢસડે.
- કીડીઓ દરમાં શું શું કરતી હોય છે?→ ખોરાકનો સંગ્રહ, ઈંડાંની સંભાળ, ઓરડા બનાવે.
- એન્ટહિલમાં રાણી કીડી શું કામ કરે છે?→ ઈંડાં મૂકે છે.
- કીડીઓ દરમાં બીજાં કયાં જંતુઓ રાખે છે? શા માટે?→ ઍફિડ (મોલો) જેવાં જંતુ – મીઠા રસ માટે.
- કીડીઓ આપણને શું શું શીખવે છે?→ એકતા, મહેનત, શિસ્ત, કરકસર.
રમત : સંદેશો પહોંચાડો / સંવાદ : ઋત્વી અને મમ્મી
ગીત ગાઓ : મારોય ફોટો પાડો (Jitu Trivedi)
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – insects
- કીડી
- અળસિયું
- પતંગિયું
- મધમાખી
- વંદો
Level 2 – qualities
- સહકાર
- પરિશ્રમ
- યાદશક્તિ
- ગંધશક્તિ
- શિસ્ત
Level 3 – sentences
- કીડીઓ લાઇનમાં ચાલે છે.
- રાણી કીડી ઈંડાં મૂકે છે.
- અળસિયું ખેડૂતનો મિત્ર છે.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the unit. Tap to check each answer.
1. કીડી રસ્તો શેનાથી શોધે?
ગંધથી.
2. એન્ટહિલમાં ઈંડાં કોણ મૂકે?
રાણી કીડી.
3. કીડીઓ કયાં જંતુ પાળે?
ઍફિડ (મોલો).
4. કીડીની કેટલી જાતો?
આશરે 2000.
5. કીડીઓ કેટલાં વર્ષથી પૃથ્વી પર?
પાંચ કરોડ વર્ષથી.
6. અળસિયું માટીને શું બનાવે?
સોના જેવું ખાતર.
7. ‘મારોય ફોટો પાડો’ના કવિ?
જિતુ ત્રિવેદી.
8. જેને જુએ તેને મારી નાખે – કેવું?
ખૂંખાર.
9. કરકસર એટલે?
જરૂર પૂરતો જ ઉપયોગ.
10. ખાંડમાં કીડી ચડે તો?
ડબ્બો તડકે મૂકીએ.
Frequently asked questions
What is Unit 3 of Std 5 Gujarati Second Language (Kukkut)?
Unit 3 (એકમ 3) is છ પગ ને બે પાંખ, on pages 32 to 47. It has Shailesh Kaleriya’s earthworm song, the ant-facts reading તમે નહીં માનો! and Jitu Trivedi’s song મારોય ફોટો પાડો.
How do ants find their way home?
By smell – they follow scent trails, so even if moved they find their own nest.
Who lays eggs in an ant colony?
The queen ant; the rest are workers and soldiers.
What qualities do ants show?
Teamwork (સહકાર), hard work (પરિશ્રમ), group life (સમૂહજીવન), memory and a sharp sense of smell.
Why is the earthworm called the farmer’s friend?
It softens the soil and turns it into rich manure, which doubles the harvest.