ધોરણ 6 ગુજરાતી પલાશ પાઠ 9: નામનો મોહ છૂટ્યો
Dhumketu’s story નામનો મોહ છૂટ્યો retold in simple Gujarati, the order of events, the meanings of names, guidance for pages 57–65, dictation and a quick test.
- 3exercises solved
- Story
- 9word meanings
- 9pages
Lesson 9 at a glance
Dhumketu retells an old Buddhist tale. A young monk named Pāpak (‘sinner’) is unhappy with his name and asks the Buddha to change it. The Buddha sends him to find a better one himself. In town he meets a poor beggar called Dhanpal (‘protector of wealth’), sees the funeral of a man called Jivak (‘one who lives’), and meets Panthak (‘path-finder’) who has lost his way. He realises that names mean nothing – deeds do – and returns content.
What your child learns
- Retells a classic tale in order
- Understands irony in names
- Values character over labels
- Explains the title
- Finds meanings of names
- Knows Dhumketu as a story-writer
About the writer: ધૂમકેતુ (ગૌરીશંકર જોષી)
Dhumketu (1892–1965) was born in Virpur and is called the king of the Gujarati short story. ‘તણખા’ is his famous story collection, and ‘પોસ્ટ ઑફિસ’ his best-known story; he received the Ranjitram Suvarnachandrak.
Name game: find the meaning of your own name.
વાર્તા: નામનો મોહ છૂટ્યો – સરળ ભાષામાં
ભગવાન બુદ્ધના સંઘમાં એક યુવાન ભિક્ષુ હતો. તેનું નામ પાપક. લોકો ‘પાપક… પાપક…’ કહી બોલાવે ત્યારે તેને બહુ ખરાબ લાગે – જાણે પાપી કહેતા હોય. તેણે બુદ્ધને વિનંતી કરી, “ભગવાન! મારું નામ બદલી આપો.”
બુદ્ધ હસ્યા: “નામ તો ઓળખાણ માટે છે. છતાં જા, તને ગમે તેવું સારું નામ શોધી આવ.” પાપક નગરમાં નીકળ્યો.
ત્યાં એક સ્ત્રી પોતાના દાસને મારતી હતી. દાસનું નામ ‘ધનપાલ’ – ધનનું પાલન કરનાર – પણ તે ગરીબ અને દુઃખી હતો! થોડે આગળ એક અંતિમયાત્રા જતી હતી. મરનારનું નામ ‘જીવક’ – જીવનાર! પછી એક માણસ મળ્યો, જે રસ્તો ભૂલી ગયો હતો; તેનું નામ ‘પંથક’ – રસ્તો બતાવનાર!
પાપક વિચારમાં પડ્યો: ‘ધનપાલ ગરીબ, જીવક મરી ગયો, પંથક રસ્તો ભૂલ્યો… નામથી શું વળે? માણસ તો કર્મથી ઓળખાય.’
તે બુદ્ધ પાસે પાછો આવ્યો અને પ્રણામ કરી બોલ્યો, “ભગવાન! મને હવે નામ બદલવું નથી. નામનો મોહ છૂટી ગયો.”
બોધ – What the story teaches
A name is only a label – our deeds make us who we are. નામ નહિ, કામ મહાન.Word meanings – શબ્દાર્થ
Difficult words from the lesson, with English meaning and a Gujarati synonym (સમાનાર્થી) where useful.
| શબ્દ | English meaning | સમાનાર્થી |
|---|---|---|
| મોહ | attachment | — |
| ભિક્ષુ | monk | સાધુ |
| સંઘ | monastic community | — |
| વિનંતી | request | — |
| દાસ | servant | — |
| અંતિમયાત્રા | funeral procession | — |
| પંથ | path | માર્ગ |
| પ્રણામ | salutation | નમસ્કાર |
| કર્મ | deeds | કામ |
Std 6 Gujarati Palash પાઠ 9 – Solutions to all exercises
Exercises are in the same order as the textbook. Blue markers are oral (speaking) activities with sample answers; orange markers have fixed answers.
વાતચીત
- પાપકને પોતાનું નામ કેમ ગમતું ન હતું?→ ‘પાપક’ એટલે પાપી – ખરાબ અર્થવાળું નામ.
- તમને તમારું નામ ગમે છે? કેમ?→ open answer.
- તમારા નામનો અર્થ શો છે?→ open answer – ઘરનાંને પૂછો.
- નામ મહત્ત્વનું કે કામ? કેમ?→ કામ – સારાં કર્મથી જ માણસ ઓળખાય.
વાર્તાની ઘટનાઓ ક્રમમાં
- પાપક પોતાનું નામ બદલવા ભગવાન બુદ્ધને વિનંતી કરે છે.
- બુદ્ધ કહે છે – જા, તને ગમે તે સારું નામ શોધી આવ.
- પાપક ગામમાં ‘ધનપાલ’ નામના માણસને ભીખ માગતો જુએ છે.
- ‘જીવક’ નામના માણસની અંતિમયાત્રા જુએ છે.
- ‘પંથક’ નામનો માણસ રસ્તો ભૂલેલો મળે છે.
- પાપક સમજે છે – નામથી કંઈ થતું નથી, કર્મ જ મહત્ત્વનાં છે; તે પાછો આવી બુદ્ધને પ્રણામ કરે છે.
બાકીના સ્વાધ્યાય
Dictation list – શ્રુતલેખન
Say each word slowly, twice.
Level 1 – names
- પાપક
- ધનપાલ
- જીવક
- પંથક
- બુદ્ધ
Level 2
- ભિક્ષુ
- મોહ
- વિનંતી
- કર્મ
- પ્રણામ
Level 3 – sentences
- પાપકને પોતાનું નામ ગમતું ન હતું.
- નામથી નહિ, કર્મથી માણસ ઓળખાય.
- નામનો મોહ છૂટી ગયો.
Quick test for home (10 questions)
Ask orally at the end of the lesson. Tap to check each answer.
1. લેખક?
ધૂમકેતુ.
2. ભિક્ષુનું નામ?
પાપક.
3. ‘પાપક’ નામ કેમ ન ગમ્યું?
પાપી જેવું લાગતું.
4. ધનપાલ કેવો હતો?
ગરીબ દાસ.
5. જીવકનું શું થયું હતું?
મૃત્યુ.
6. પંથક શું ભૂલ્યો હતો?
રસ્તો.
7. પાપકે અંતે શું નક્કી કર્યું?
નામ નથી બદલવું.
8. ધૂમકેતુનો વાર્તાસંગ્રહ?
તણખા.
9. ‘મોહ’ એટલે?
આસક્તિ.
10. વાર્તાનો સંદેશ?
કર્મ નામ કરતાં મહત્ત્વનાં છે.
Frequently asked questions
What is Lesson 9 of Std 6 Gujarati Palash?
Lesson 9 (પાઠ 9) is નામનો મોહ છૂટ્યો, a story by Dhumketu on pages 57 to 65.
What happens in the story?
Monk Pāpak wants a better name, but meets a poor Dhanpal, a dead Jivak and a lost Panthak, and realises names don’t decide a person’s fate.
What is the message?
Deeds matter more than names.
Who was Dhumketu?
Gaurishankar Joshi (1892–1965), master of the Gujarati short story, author of ‘તણખા’ and ‘પોસ્ટ ઑફિસ’.
What do the names mean?
Dhanpal – protector of wealth; Jivak – one who lives; Panthak – one who shows the way.